KPSS Tarih Deneme Sınavı 21

İslamiyet öncesi Türk- devletinde kurultay anlamına gelen kengeş ve hükümdarlığın Tanrısal olduğuna inanılan küt anlayışı devlet yö­netim anlayışı ile ilgili unsurlardır. Ancak Asya Hun Devletl’nde MeteHan tarafından kurulan onlu sistem ise devlet yönetim anlayışı ile ilgili olmayıp askeri teşkilatlanmanın göstergesidir.

Gulaman-ı Saray, farklı mil­letlerden seçilen köle erkeklerin merkezî ordu için gulamhanelerde eğitilmesi sonucunda oluşan ve dev­letten yılda dört kez maaş alan ordu­dur. Dolasıyla devlet giderlerinin art­masına neden olmuştur. Ancak tarı­ma dayalı asker yetiştirme sistemi olan ikta İle örfi vergiler devlet giderlerinin değil bilakis devlet gelirlerinin artmasını sağlamıştır.

Beylikten devlete geçiş döne­ mi kuruluş dönemine verilen İsim­ dir. 1300 - 1453 yılları arasındaki gelişmeler bu döneme aittir. Orhan Bey Dönemi’nde Divanıhümayun toplantılarının düzenlenmesi, Çim- pe Kalesi’nin alınmasıyla Rumeli'ye geçilmesi ve iskân politikası ile Rumeli’de kalıcjimm-sağlanması -bu- döneme ait gelişmelerdendir. Yıldı­ rım Bayezid Dönemi'nde inşa edi­ len Anadolu Hisarı da (Güzelce Hi­ sarı) yine bu dönemin gelişmeleri arasında yer almaktadır. Ancak Ana­ dolu Türk siyasi birliğinin tamamen sağlanması ise Yavuz Sultan Selim (1512 - 1520) Dönemi’nde gerçek­ leştirilmiştir. Dolayısıyla bu gelişme kuruluş değil Yükselme Dönemi ge- Ilşmelerlndendır.

Osmanlı Devleti’nde padişahın eş, anne ve kızlarına bırakılan top­ rak “paşmaklık" toprağıdır. Bu top­ rak türü halka yönelik olmadığı için sosyal devlet anlayışının gelişmesi­ ne katkı sağlamamıştır. Ancak halk yararına bırakılan toprak olan "met­ ruk” ve halk için oluşturulan bilim, kültür, dinî ve eğitim kurumlannın gi­ derlerinin karşılandığı “vakıf toprak­ ları” sosyal devlet anlayışına katkı sağlamıştır.

Osmanlı Devleti’nde yöneten sınıf kendi içerisinde seyfiye, ilmi­ye ve kalemiye adıyla Dçe ayrılmış­tır. Askerî ve idari bürokrasi, seyfıyede; din, hukuk ve eğitim bürokrasisi, İlmiyede; mali ve yazışma bürokra­si de kalemiye de görülmüştür. Buna göre mali işlere bakan defterdar ile: toprak kayıtları, tapu - kadastro işle­ri, dirlik dağıtımı ve fermanlara tuğra çekme yetkisine sahip Nişancı kalemiye sınıfının mensuplarındandır. Ancak kadı ve müderris atamaları­nı yapan Divanıhümayun davalarına bakan kazasker ilmiye sınıfının üye­sidir.

Osrrianlt Devleti’nde ticari ya­ pının geliştirilmesinde kapalı çarşı anlamına gelen bedestenler önem­ li katkılar sağlamıştır, Yine ticari böl­ gelerdeki güvenliği temin eden der- bentçiler de ticari yapının gelişmesi ve korunmasına katkı sağlayan gö­ revlilerdendir. Dârülbedâyi ise Os­ manlI Devleti’nde açılan tiyatro oku­ ludur. Dolayısıyla dârülbedâyi tica­ retin gelişmesine katkı sağlayan kavramlardan biri değildir.

Osmanlı Devleti'nin XVII, yüz­ yıl ıslahatçıları arasında Genç Os­ man (II. Osman), IV. Murat, Köprülü Mehmet Paşa, Köprülü Fazıl Ahmet Paşa ve Tarhuncu Ahmet Paşa gibi kişiler yer almıştır. Ancak 1730 yılın­da tahta çıkıp 1754 yılına kadar tah­ta kalan I. Mahmut, XVIII. yüzyıl ıslahatçılarındandır.

Osmanlı Devleti dış siyasette III. Selim Dönemi'nde iik kez 1798 yılında Napolyon’un Mısır'ı işgali sü­recinde Fransa'ya karşı Ingiltere ve Çarlık Rusya’dan diplomatik destek almaya çalışılarak denge politikası izlemiştir. İL Mahmut Dönemi'nde de (gerek Mısır Sorunu’nda gerekse Hünkar İskelesi Antlaşması ile orta­ya çıkan Boğazlar Sorunu’ndan do­layı) 1838 yılındaki Balta Limanı Ti­caret Antlaşması ile İngiltere’yi den­ge politikası gereği yanına çekmeye çalışmıştır. Ancak 1827 yılında İn­giltere, Fransa ve Çarlık Rusya’nın Rumlara bağımsızlık kazandıra­bilmek, için. gerçekleştirdiği Nava­rin Baskını’nda Osmanlı donanma­sı yakılmıştır. Bu süreçte Osmanlı Devleti bu devletlere karşı herhangi bir devletten yardım alamadığı için denge politikası izleyemem iştir.

Topkapı Sarayı Fatih Sul­tan Mehmet DÖnemi’nde inşa edi­lip (1460 - 1478) 19 yüzyılın orta­larına kadar kullanılmıştır. Tanzimat Dönemi’nin ilk hükümdarı oîan Sul­tan Abdülmecit Dönemi’nde İse dev­let protokolünün ihtiyaçlarının daha rahat karşılanması amacıyla 1843 yılında inşasına başlanan ve 1856 yılında tamamlanan Dolmabahçe Sarayı kullanılmıştır. Beylerbeyi ve Çırağan sarayları, Sultan Abdülaziz Dönemi’nde; Yıldız Sarayı ise Sul­tan I. Abdülhamit Dönemi’nde açı­lan saraylardır. Dolayısıyla Tanzimat Fermanı 1839 yılında Topkapı Sarayında kabul edilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde merkezî otoritenin güçlendirilmesi amacıy­la kurulan posta teşkilatı, II. Abdülhamit değil II. Mahmut Dönemi yeniliklerindendir. Diğer seçeneklerde­ki eşleştirmeler ise doğru verilmiştir.

ABD tarafından yayımlanan Wilson ilkeleri (8 Ocak 1918) doğ­rultusunda ittifak devletleri ateşkes antlaşmalarını İmzalamıştır. Osman­lı Devleti ise 30 Ekim 1918’de İtilaf devletleri adına İngiltere ile Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamıştır.

Nusret Mayın Gemisi’nin komu­tanı olarak Çanakkale Boğazı’na giz­lice mayın döşenmesi operasyonunu Tophaneli Hakki Bey gerçekleştirmiş­tir. Vatansever subay bu önemli görevden sonra vefat etmiştir.

Millî Mücadele Döneminde Mustafa Kemal Paşa Samsun’a gönderilirken IX. Ordu Müfettişliği görevini üstlenmiştir. Ardından 15 Haziran 1919 tarihinde III. Ordu müfettişi olmuştur. Ancak 16 Kolor­du Komutanlığı I. Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nde kullanılmıştır.

Millî Mücadele Dönemi’nde 4 - 1 1 Eylül 1919’da toplanan Si­vas Kongresi kararlarıyla Batı Cephesi’ne Umumu Kuvayı milliye Komutanını üstlenmek üzere ata­nan körriutan AH Fuat Paşa olmuştur. Kâzım Paşa'Doğu Cephesi komuta­nı olacaktır. İsmet ve Refet paşalar ise Gediz Taarruzu sonucunda Batı Cephesi'ne atanacaktır. Mustafa Ke­mal Paşa ise Eskjşehir Kütahya savâşlâr sonrasında Batı Cephesi komutanlığını değil Başkomutanlık yetkisini kullanacaktır.

l. TBMM’ye karşı düzenle­nen İsyanlar arasında; Çapanoğ­lu (Yozgat), Bozkır (Konya), Pontus Rum (Karadeniz’de Rum Pontus İmparatorluğumu kurma amacı var­dır.) ve Şeyh Eşref (Bayburt) isyan­ları söylenebilir, Ancak Şeyh Bedrettin isyanı Osman­lı Devletl’nin Kuruluş Dönemi'nde gerçekleşmiştir. Şeyh Bedrettin, Tor­lak Kemal ve Börklüce Mustafa gibi yakın arkadaşlarıyla birlikte İznik’te kurdukları, İslam dinine aykırı fikir­lere sahip bir tarikatla, Anadolu ve Rumeli’de fikirlerini yaymaya başla­mışlardır. Bir süre sonra Eflak üzerlnden Deliosman’a : gelen Bedrettin ve yandaşları ayaklanmış­lardır. Börklice: Müştak İzmir'de, Torlak Kemal de Manisa’da ayaklanmaya katılmıştır. Mehmed Çele­bi, İzmir ve Manisa üzerine kuvvet göndererek ayaklanmayı bastırmış­tır. Yakalanan Şeyh Bedrettin, Serez Kadısı tarafından yargılanarak idam edilmiştir. (1420).

Atatürk Dönemi'nde- İstiklal Ma­dalyası alan ilk yer Batı Cephesi’ne katkılarından dolayı İnebolu olmuştur. (1924) İstiklal Madalyası alan tek şe­hir ise Güney Cephesi’ne katkıların­dan dolayı Maraş ili olmuştur. (1925) Antep’e istiklal Madalyası 2008’de, Urla’ya ise 2016'da verilmiştir.

Millî Mücadele Dönemi’nde Yunanistan tarafından Küçük Asya Fe­laketi olarak nitelendirilen savaş Bü­yük Taarruz’dur. TBMM düzenli or­dularının bu zaferi sonucunda Yunanistan 15 Mayıs 1919 tarihinde iş­gale başladığı İzmir ve civarından 9 Eylül 1922 tarihinde tamamen çık­mıştır.

Türk Ocakları Atatürk Dönemi’nde değil 1912 yılında Meh­met Emin Yurdakul'un liderliğinde Meşrutiyet Dönemi'nde açılmıştır. Millet Mektepleri (1928), Halkevleri (1932), İstanbul Üniversitesi (1933) ve Köy Muallim Mektepleri (1927 - 1928) Atatürk Dönemi’nde açılan kurumlardândır.

II. TBMM, 11 Ağustos 1923 -1 Ekim 1927 tarihleri arasındaki dö­nemi kapsamaktadır. Bu doğrultuda 9 Eylül 1923’te kurulan Haik Fırka­sı ve ("Cumhuriyet" ismini 10 Kasım 1924’te almıştır.) 17 Kasım 1924’te kurulan. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası II. TBMM Dönemi'nde kuru­lan partilerdir..Ancak Serbest. Cumhuriyet Fırkası 1930 yılında kuruldu­ğu için II. TBMM Dönemi siyasi par­tileri arasında yer almaz.

Cumhuriyetçilik ilkesi siyasi haklan barındıran Atatürk İlkesidir. Özgür seçimler, irade-i milliye (millî egemenlik), ihtilal (yönetim şekli değişikliği), seçme - seçilme ve oy kul­lanma gibi kavramlar Cumhuriyetçi­lik ilkesinin bütünleyenleridir. Batılı­laşma, dünya ile uyum, ilerlemecilik, muasırlaşma ve uygarlaşma İnkılapçılık ilkesinin; ulusal bağımsız­lık, millet sevgisi, millî birlik ve bera­berlik Milliyetçilik ilkesinin; akıl, ilim, bilim, fen, teknik ve düşünce Laiklik ilkesinin bütünleyenlerindendlr. Eşit­lik, insan sevgisi, adalet ve sosyal devlet gibi kavramlar da Halkçılık ilkesinin bütünleyenlerindendlr.

II. Dünya Savaşı Dönemi'nde (1939 - 1945) Türkiye’nin başba­kanları Refik Saydam (1939 - 1942) ve Şükrü Saraçoğlu’dur. (1942 - 1946) Celâl Bayar ise İsmet İnönü Dönemi’nin (1938 - 1950) ilk başba­kanı olmuştur.

Yumuşama Dönemi 1960’lar- da başlayan süreçtir. Dönem diğer adıyla gerginliği azaltma, dönemi (detant) olarak da adlandırılmakta­ dır, Keşmir Sorunu Hindistan ile Pa­ kistan arasında 1966’da imzalanan Taşkent Deklarasyonu ile o dönem­ de son bulmuştur. Ancak sorun gü­ nümüzde de devam etmektedir. Me­ kik Diplomasisi Arap - İsrail savaşla­ rının son bulmasını amaçlayan ABD önderliğinde gerçekleştirilen dip­ lomasidir. Ping - Pong Diplomasisi ABD İle Çin arasında 1971’de ger­ ginliğin azalmasına neden olan ge­ lişmedir, Ancak s Balfour Deklaras­ yonu ise 1917 yılında kabul edilen ve İsrail Devleti'nin kurulmasını ön­ gören bildiridir. Bu doğrultuda İsrail Devleti 14 Mayıs 1948’de kurulmuş­ tur. İsrail’in kurulması bölgede Arap - İsrail savaşlarına (1948 -1973) ne­ den olmuştur, Bu gelişme yani Bal­ four Deklarasyonu Dönemi’ne ait değildir.