KPSS Coğrafya Deneme Sınavı 17

Türkiye 36°K ve 42°K enlemleri arasında orta ku­ şakta yer alır. Orta kuşakta yer aldığı için yıl içinde dört mevsimi belirgin olarak yaşar, batı rüzgârları kuşağında yer alır, Akdeniz iklim kuşağındadır ve yağışlar çoğunlukla cephesel kökenlidir.

Türkiye’de taş kömürü yatakları I. Jeolojik Za- man’da, Kuzey Anadolu ve Toros Dağları III. Jeolo­ jik Zaman’da, İstanbul ve Çanakkale Boğazları IV. Jeolojik Zaman’da oluşmuştur. Bu da Türkiye’nin farklı jeolojik zamanlardan etkilendiğini gösterir.

Denge profili, akarsuların aşındırması sonucunda deniz seviyesine yaklaşmış yatak profilidir. Den­ ge profiline yaklaşan akarsuların yatak eğimi de azalmıştır. Bu özellikteki akarsuların ağız kısmı ile kaynak kısmı arasındaki yükselti farkı azdır.

Doğu Karadeniz’de yer alan Tortum Gölü he­ yelan set gölü, Güney Ege’de yer alan Köyceğiz Gölü alüvyon set gölü, ° İç Anadolu’da yer alan Tuz Gölü tektonik göl, » Güney Marmara’da yer alan Ulubat Gölü tekto­ nik göl, • Çatalca Yarımadası’nda yer alan Terkos (Duru­ su) Gölü dalga biriktirmesi ile oluşmuş kıyı set gölüdür.

Bir yörede erozyonun hızlanması ile birlikte; Verimli tarım toprakları azalır. Tarımda üretim ve gelir azalır. Taşınan topraklar baraj içinde birikerek baraj­ lardan yararlanma süresi kısalır. Toprağın su tutma kapasitesi azaldığı için yer altına sızan su miktarı azalır. Toprakların taşınmasıyla çölleşme ve çorak­ laşma artar. Tarımda makinenin kullanımı yer şekilleri ile ilişkili­ dir; erozyon ile ilgili bir durum veya sonuç değildir.

33 Türkiye’de kış sıcaklıklarının en yüksek olduğu yer Akdeniz kıyılarıdır. Bunun da temel nedeni enlem ve denizelliktir.

Kış mevsiminde Sibirya yüksek basıncı zayıf olduğunda İzlanda alçak basıncı etkili olmaya başlar. Bu dönemde ülkemizde kışlar ılık ve yağışlı geçer. Sibirya termik yüksek basıncı Türkiye’ye ku­ zeydoğu yönünden kışın etkili olur. Kışların sert ve ayazlı geçmesine neden olur. Asor dinamik yüksek basıncı Türkiye’ye ge­ nelde güneybatıdan sokulur. Daha çok yazın etkilidir.

Türkiye’de kentleşme, sanayileşme, eğitim dü­ zeyi gibi birçok etkene bağlı olarak son dönem- lerde nüfus artış hızı azalma eğilimindedir. Türkiye 2016 nüfus sayım sonuçlarına göre nüfusun %92,7’si kentlerde yaşamaktadır. Sağlık ve beslenme koşullarının gelişmesine bağlı olarak yaşlı nüfusun toplam nüfus içinde­ ki payı önceki dönemlere göre artmıştır.

I numaralı alan sanayisi gelişmiş bir bölge ve göç alır. II numaralı alan olan Taşeli Platosu’nun kars- tik arazi özelliğinden dolayı nüfus yoğunluğu azdır. III numaralı alan olan Menteşe kıyı yöresi deniz turizmi geliştiği için yıl içinde nüfus yoğunluğu de­ğişmektedir. V numaralı alanda dağları kıyıya çok yakın ve yüksek olduğundan nüfus kıyı şeridinde toplanmıştır.

Antalya ve Muğla turizm faaliyetinin gelişmiş olması, Adana çevresi ise tarım faaliyetinin yoğunluğundan dolayı mevsimlik göç alır.

Tarımda sulama imkânlarının artırılması, makine kullanımının yaygınlaşması, tohum ıslahının ya­ pılması, gübre kullanımının artması ile üretim ve verim artış göstermektedir. Bu uygulamalar ile ekonomik değeri yüksek olan endüstri ürünlerinin ekim alanı ve üretimi artmaktadır.

İklim seçiciliği çok olmayan buğday Türkiye’de ekim alanı en fazla olan ürünlerin başında yer alır. Kıyı kesimlerinde ekonomik değeri buğdaya göre daha yüksek olan ürünler tercih edildiği için buğ­ dayın ekim alanı dardır.

Bursa-Balıkesir çevresinde kümes hayvancılığı, Şanlıurfa çevresinde koyun besiciliği, Hakkâri çev­resinde arıcılık, Erzurum-Kars yöresinde sığır ye­tiştiriciliği faaliyeti yoğundur. Tiftik keçisi besiciliği ise daha çok Ankara ve çev­ resinde yoğundur.

41 ° Afşin —> Linyit • Sarayköy —>■ Jeotermal (buhar gücü) • Çatalağzı —► Taş kömürü ile enerji üreten merkezlerdir. • Deriner, Çoruh Nehri üzerinde kurulmuş Türki­ ye’nin en yüksek hidroelektrik santralidir.

Çay, un, konserve ve yağ fabrikalarının ham mad­ desi tarım ürünleridir. Tarım ürünlerinin üretiminde iklim koşullarına bağlı olarak görülecek değişim bunları ham madde olarak işleyen fabrikaların üre­ timini de etkilemektedir.

43 Haritada belirtilen II numaralı yörede yer şekilleri daha sade ve düz olmasından dolayı ulaşım im­kânları daha kolay ve maliyet düşüktür.

Türkiye’de gelişen sanayiye bağlı olarak dış sa­ tımda sanayi ürünlerinin payı artmıştır. Dış satım­da otomotiv, tekstil, beyaz eşya, mobilya, konser­ve, yağ, şeker, plastik ve lastik ürünleri gibi çeşitli sanayi ürünleri yer alır. Dış satımda yer alan sanayi ürünleri içinde en yük­sek pay otomotive aittir.

Haritada verilen yöre İzmir ve çevresidir. İzmir ve çevresi ekonomik bakımından sanayi, tarım, tica­ ret ve turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu bir bölge­dir.