KPSS Türkçe Deneme Sınavı 14

Öncülde verilen parçada sanat eserlerinin temel nitelikleri ile son yıllardaki bazı sanatçıların ortaya koyduğu eserlere yönelik değerlendirme­ lerin konu edildiğini görüyoruz. Parçada geçen “hık demiş burnundan düşmüş” ifadesiyle de son yıllardaki bazı sanat eserlerine yönelik bir benzetme yapılmaktadır. Bu sözün anlamı “her anlamda ya da durumda birbirine benzer olma” olduğundan parçada, bu sözle, söz konusu sanat eserlerinin birbirine benzer olduklarının vurgulandığını görüyoruz.

Sözcüklerin gerçek anlamlarından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamlar, mecaz anlam olarak adlandırılır. Öncülde verilen parça­ da geçen altı çizili sözcükleri bu bağlamda ince­ lediğimizde III numaralı “bitiver-”, IV numaralı “geç-” ve V numaralı “çoğal-” sözcüklerinin ger­ çek anlamlarından tamamen uzaklaşarak yeni anlamlar kazandığını görüyoruz. Bu durumda III, IV vfî V numaralı sözcükler mera? anlamlıdır Ancak I numaralı “süreç” ve II numaralı “oku-” sözcükleri gerçek anlamlan ile kullanılmıştır. Dolayısıyla bu sözcükler mecaz anlamlı değil gerçek anlamlıdır.

Öncülde verilen cümlede geçen “sistemine”, “kişilerle”, “işiten ve konuşan” ifadeleri birer anahtar kelime görevi üstlenmektedir. Bu ifade­ lerden hareketle cümlenin bağlamını anlamaya çalıştığımızda, cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla “iletişim”, “diğer” ve “sistemden” söz­ cüklerinin gelmesi gerektiğini görüyoruz. Bu durumda ortaya çıkan cümle şu şekilde olacak­ tır: . ........... “İnsanlar çocukluklarından itibaren çıkardıkları sesleri bir iletişim sistemine dönüştürüp diğer kişilerle birlikte bu sistemden işiten ve konuşan olarak yararlanır,”

Cümle oluşturma sorularında, cümlenin kurallı ve anlamlı olması istendiğinden öncelikle yargı değeri taşıyan (yüklem olan) söz öbeği tespit edilir ve bu öbek sona çekilir. Daha sonra diğer söz öbekleri arasındaki anlamsal ve dil bilgisel ilişkiler göz önünde bulundurularak sözler sıra­ lanır. Buna göre öncülde verilen numaralanmış sözleri incelediğimizde yargı değeri taşıyan yani yüklem olabilecek ifadenin IV numaralı “ve bel­ geler ileri sürülmektedir” sözleri olduğunu görü­ yoruz. Bu sözü en sona çekip dil bilgisi kuralları ve anlam akışı çerçevesinde söz öbeklerini sıraladığımızda cümle şu şekilde ortaya çıkmak­ tadır: (II) Son yıllarda yapılan araştırmalarda (I) Türk tiyatro tarihinin çok eski olduğuna (V) hatta Avrupa’dan da çok daha önce (III) başladığına dair çeşitli görüş (IV) ve belgeler ileri sürülmek­ tedir. Bu durumda sıralama ll-l-V-IH-IV biçimindedir ve baştan ikinci söz, I numaralı sözdür.

Öncülde verilen parçada geçen “İlki 2005 yılında gerçekleştirilen alternatif enerjili araç yarışları, on üç yıldır aralıksız gerçekleştiriliyor.” cümlesinde yarışmanın başladığı tarih ve kaç yıldır sürdürüldüğü bildirildiğinden A seçeneği; II numaralı “Yarışmaya katılan takımların birincil amacı, en verimli elektrikli aracı üretmek.” cümlesinde yarışmacıların birincil hedefleri açıklandığından B seçeneği; III numaralı “Yarışmada dereceye girmek için elektromobil araçların yaklaşık 60 km’lik mesafeyi 1 saatte, hidromobil araçların ise 40 km’lik mesafeyi 45 dakikada en az enerji ile tamamlaması gerekiyor.” cümlesinde yarışmadaki dereceye girme kriterleri açıklandığından C seçeneği; V numaralı “Bu kategoride yarışacak araçların ise belirli bir parkuru sürücüsüz tamamlaması gerekiyor.” cümlesinde yeni kategorideki başarı kriteri ifade edildiğinden E seçeneği doğrulanmaktadır. Ancak parçanın IV numaralı “Bu yıl gerçekleştirilen yarışmada öğrencilerin sürücüsüz araç teknolojilerine ilgisini artırmak için otonom araç kategorisi adında yeni bir kulvar oluşturuldu.” cümlesinde bu yılki yarışmanın sadece yeni kategoride gerçekleştirildiği değil, bu yılki yarışmada yeni bir kategori açıldığı belirtilmiştir.

Aşamalılık anlamının bulunduğu cümlelerde belli bir durum ya da sonucun olumlu ya da olumsuz yönde sürekli olarak, kademe kademe değiş­tiği anlamı olur. Bu tür cümlelerde söz konusu değişimi aktarmak için “gittikçe, gün geçtikçe, her geçen gün, adım adım, yavaş yavaş” vb. ifadelere başvurulur. Öncülde verilen parçada geçen numaralanmış cümleleri bu doğrultuda incelediğimizde aşamalılık anlamının bulunduğu cümlenin III numaralı “Ancak son yirmi otuz yılda kuantum mekaniği, teknolojik cihazlarda giderek daha fazla yer bulmaya başladı.” cüm­lesi olduğunu görüyoruz. Bu cümlede kuantum mekaniğinin teknolojik cihazlarda yer almasının son yıllarda kademe kademe arttığı anlamı sunulmaktadır.

A seçeneğinde verilen cümlede altı çizili “aşağı” sözcüğü “bölgeler” adını işaret yoluyla belirttiğinden, B seçeneğindeki cümlede altı çizili “kısa” sözcüğü “sürede” adını niteleme göreviyle kullanıldığından, C seçeneğindeki cümlede altı çizili “yakın” sözcüğü “gelecek” adını niteleme göreviyle kullanıldığından ve D seçeneğindeki cümlede altı çizili “bazı” sözcüğü “gruplar” adını belgisizlik yoluyla belirttiğinden tür bakımından “sıfaftır. Ancak E seçeneğindeki cümlede altı çizili “içeri” sözcüğü “gir-” fiilini yer-yön bakımın­dan belirttiğinden ve yalın hâlde kullanıldığından tür bakımından “zarftır. Dolayısıyla E seçene­ğindeki sözcük, türü bakımından ötekilerden ayrılmaktadır.

Öncülde verilen parçada geçen “Bunların” söz­ cüğü varlık adının yerini işaret yoluyla tuttuğun­ dan A seçeneğini, “ayrıntılı biçimde” söz öbeği “işlenmesi” fiilimsisinin gerçekleşme biçimini bildirdiğinden C seçeneğini, “gerekir” sözcüğü kip ve kişi eki almış bir fiil olduğundan D seçene­ğini, “ekleridir” sözcüğündeki “-ieri” iyelik zamiri “onun” ya da “Türkçenin” tamlayanının yerini tut­tuğundan E seçeneğini doğrulamaktadır. Ancak parçada herhangi bir zincirleme isim tamlaması kullanılmamıştır.

A seçeneğindeki altı çizili “arındırılıyor” sözcüğü­ nün kökü “arın-” fiilidir ve kökün üzerine fiilden fiil yapım ekleri “-dır”, “-il" ve haber kipi/fiil çekim eki “-yor” gelmiştir. B seçeneğindeki “kapak” sözcüğünün kökü “kap” adıdır ve kökün üzerine isimden fiil yapım eki “-a” ile fiilden isim yapım eki “-(a)k” gelmiştir. C seçeneğindeki “Bilmece” sözcüğünün kökü “Bil-” fiilidir ve kökün üzerine fiilden isim yapım eki “-maca” gelmiştir. E seçeneğindeki “suskun” sözcüğünün kökü “sus-” fiili­dir ve kökün üzerine fiilden isim yapım eki “-gın”gelmiştir. Bu durumda sözcükler, yapı bakımın­dan türemiştir. Ancak D seçeneğindeki altı çizili “davranıyor” sözcüğünün kökü “davran-” fiilidir ve kökün üzerine haber kipi/fiil çekim eki “-yor"gelmiştir. Dolayısıyla sözcük, yapı bakımından basittir.

Öncülde verilen parçada geçen I numaralı cüm- lenin yüklemi “metinlerin dil bilgisi bölümlerinde bilinen şeyleri tekrar etmemek doğrultusundadır4’ söz öbeğidir ve isim soylu söz öbeğinden olu­ şan bu yüklem, öge dizilişine göre sonda yer almaktadır. III numaralı cümlede “zora sokuyor’ söz öbeği yüklem, “Bu tutum” söz öbeği özne ve “eserden yararlanmak isteyen araştıncıyı” söz öbeği nesnedir. IV numaralı cümlenin yüklemi “gidermelidir” sözcüğüdür ve bu sözcük “neyi, kimi” sorularına yanıt verebildiğinden nesnesine göre geçişlidir. V numaralı cümlede yüklem sayısı 1’dir ve cümlede geçen “yayımlanan” fiilimsisi ile de cümlenin yargı sayısı artırılmış, cümle yapı bakımından birleşik olmuştur. Bu bilgiler doğrultusunda A, C, D ve E seçenekleri doğrulanmaktadır. Ancak II numaralı “Bilinen şeyleri tekrar etmekten kaçınalım eğilimi yanlıştır." cümlesinde yüklem, “yanlıştır” sözcüğüdür ve öge dizilişi bakımından cümlenin sonunda yer almaktadır. Dolayısıyla cümle, yükleminin yerine göre devrik deyil kuıallıclii'.

Öncülde verilen parçada geçen “inemedin” fiili yeterlik fiilinin (-abil-) olumsuzu ile çekimlen­miş ve birleşik fiili örneklendirmiştir. Parçada geçen “serinlemek için” söz öbeği bir edat öbeği olduğundan C seçeneğini, “daha” sözcüğü “karartırken” fiilimsisini miktar yoluyla belirttiğinden D seçeneğini, “Renksiz” sözcüğü “oda” adını niteleme göreviyle kullanıldığından ve yapı bakımından türemiş olduğundan E seçeneğini doğrulamaktadır. Ancak parçada herhangi bir varlık adının yerini tutan ilgi zamirine (-ki) yer verilmemiştir.

Öncülde verilen parçada geçen numaralanmış sözcükleri yazım kuralları açısından incelediğimizde l numaralı “birtakım” sözcüğünün yazımı “bir” ve “takım” sözcükleri anlamlarını yitirdiğin­den doğrudur. II numaralı ‘Türk Dil Kurumunun” sözünün yazımı, “kurum, kuruluş vb.” adlarına getirilen çekim ekleri kesme işareti ile ayrılmaz kuralı gereğince doğrudur. III numaralı “plana” sözcüğünün yazımı da yabancı kökenli bir söz­cük olduğundan doğrudur. V numaralı “yayımlayanlar da” sözünün yazımı ise “bağlaç olan ‘da/de’ ayrı yazılır” kuralı gereğince doğrudur. Ancak IV numaralı “klavuz” sözcüğünün yazımı yanlıştır. Bu sözcüğün doğru yazımı “kılavuz” biçimindedir.

Öncülde verilen I, II, !!l ve V numaralı yerler yük­ lemi verilmemiş yani anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonu olduğundan buralara üç nokta (...) getirilmelidir. Ancak “Karaya vurmuş, az ileride topal bir denizatı” ifadelerinde “Karaya vurmuş” sözü yüklemdir ve cümle anlamca tamamlanmıştır. Dolayısıyla IV numaralı yere nokta (.) getirilmelidir.

İyelik ekleri, herhangi bir varlığın hangi varlığa ait olduğunu bildiren ve isim tamlamalarının kurulmasında görevli eklerdir. Bu ekleri “-ı, -i; -sı, -si; -im, -im; -imiz, -imiz; -lan, -leri” biçiminde sıralamak mümkündür. İyelik eklerinin kullanımı yanlış olduğunda cümlede anlatım bozukluğu meydana gelir. Öncülde verilen parçada geçen numaralanmış cümleleri bu doğrultuda incelediğimizde, III numaralı “Yazar kelimeleri kullanmasını unutmuştu ve onları yarım yama- lak tanıyordu.” cümlesinde geçen “...kelimeleri kullanmasını” ifadesinde iyelik ekinin yanlış kullanımının anlatım bozukluğuna neden olduğu­nu görüyoruz. Bu cümlenin “Yazar kelimeleri kullanmayı unutmuştu ve onları yarım yamalak tanıyordu.” biçiminde kurulması gerekirdi.

Öncülde verilen parçada geçen “serin” sözcüğü dokunma, “kızıllık” vb. görsel unsurla görme duyusuna seslendiğinden A seçeneği; “Yağmur yağıyor, ıslanıyorum serin serin... Köyden uzak­ laşınca koşmaya başlıyorum...” cümlelerinde birinci kişili anlatıma başvurulması B seçeneğini; parça genelinde tasvirlere başvurulması D seçe- neğini ve “serin serin, sessiz sessiz” ifadeleri E seçeneğini doğrulamaktadır. Ancak parçada doğaya ait özelliklerin insana aktarılmasına dair herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir.

Paragrafların giriş cümleleri genellikle paragrafın konusunu sunar ve diğer cümleler de bu konuyu destekleyip geliştirir. Paragraf oluşturma soru­ larında da numaralanmış cümleler arasından öncelikli olarak en genel yargıyı içeren cümle tespit edilir. Bu cümle başa çekilir ve daha sonra diğer cümleler anlamsal olarak sıraya konur. Öncülde verilenleri incelediğimizde en genel yargıyı içeren ve paragrafın giriş cümlesi olabile­ cek niteliği taşıyan cümlenin II numaralı “Sözlük bilimi, dil biliminin uygulamalı alt dallarından biridir.” cümlesi olduğunu görüyoruz. Bu cümleyi en başa çekip diğer cümleleri anlamsal olarak sıraladığımızda oluşan paragraf şu şekildedir: (II) Sözlük bilimi, dil biliminin uygulamalı alt dal­ larından biridir. (V) Bu terim, dil araştırmalarında “sözlükçülükle birlikte “leksikografi” teriminin karşılığı olarak kullanılır. (IV) Daha önce yazıl­ mış sözlükleri çeşitli yönlerden inceleyip sınıf­ landırmak, hazırlanacak yeni sözlüklerin uyacağı kural ve yöntemleri belirleyip geliştirmek, sözlük yazımının kuramsal sorunları üzerine eğilmek, bu disiplinin ilgilendiği başlıca konulardır. (III) Bu açıdan nitelikli bir sözlük vücuda getirmek isteyen bir sözlük yazarı, sözlüğünü hazırlarken sözlük biliminin belirlediği yolları izlemek ve onun kurallarına uymak durumundadır. (I) Aksi taktirde ortaya hem düzensiz ve bilimsel bir temele dayanmayan sözlükler hem de güven vermeyen başvuru kaynakları ortaya çıkacaktır. Bu durumda sıralama II-V-IV-IIM biçimindedir ve baştan üçüncü cümle, IV numaralı cümledir.

Paragraflar, çeşitli cümlelerin bir konu etrafında anlamlı bir bütün oluşturacak biçimde bir araya gelmesiyle oluşur. Her paragrafın kendi içinde bir konu bütünlüğü vardır ve paragrafı oluşturan cümleler belli bir mantıksal sıralamaya, hiyerarşiye göre bir araya gelir. Paragrafları oluşturan cümleler arasındaki anlamsal ilinti bağdaşıklık unsurlarından gönderimle sağlanır ve her cümle birbirini destekler niteliktedir. Paragraflarda ana konudan bağımsız ya da cümlenin düşünce akışı dışında bilgi içeren herhangi bir cümleye yer verilirse paragrafın anlam bütünlüğü bozulur. Buna göre, öncülde verilen parçayı okuduğumuzda parçanın II, III, IV ve V numaralı cümlelerinde İbrahim Paşa Sarayı ile ilgili bilgilerin sıralandığını görüyoruz. Ancak parçanın I numaralı cümlesinde “İbrahim Paşa” ile ilgili bir bilgi verilerek parçanın anlam bütünlüğü bozul­muştur.

Paragraflar, çeşitli cümlelerin bir konu etrafında anlamlı bir bütün oluşturacak biçimde bir araya gelmesiyle oluşur. Her paragrafın kendi içinde bir konu bütünlüğü vardır ve paragrafı oluşturan cümleler belli bir mantıksal sıralamaya, hiyerarşiye göre bir araya gelir. Paragrafları oluşturan cümleler arasındaki anlamsal ilinti bağdaşık­lık unsurlarından gönderimle sağlanır ve her cümle birbirini destekler niteliktedir. Paragrafta anlatılanlarla ilgili konuya bakış açısı değiştirilir ve daha sonra bu bakış açısının bütünlüğüne yönelik bilgiler sunulmaya başlarsa paragraf söz konusu cümleden itibaren ikiye bölünebilir. Bu tür soruların çözümünde ayrıca paragrafın giriş cümlesinin en genel yargıyı içerdiği bilgi­ si göz önünde tutulmalıdır. Çünkü kendinden önceki cümle ile bağlantı kurulmasını sağlayan gönderim öğeleri paragrafların giriş cümlesinde bulunmaz. Buna göre, öncülde verilen parça­ da geçen cümleleri incelediğimizde parçanın l, II ve İli numaralı cümlelerinde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevinin konu edildiğini ancak IV, V ve VI numaralı cümlelerde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevinin kuruluşuna dair bilgilere yer veril­ diğini görüyoruz. Bu durumda parça IV numaralı cümleden itibaren ikiye bölünebilir.

Öncülde verilen parçadaki boşluğun hemen öncesindeki “...Örneğin İslamiyet öncesi Türk kültüründe mevcut olan ve ‘hayat ağacı’ adı verilen, dünyanın merkezini sembolize eden kut­ sal ağaç birçok kültürde var olan ortak bir ağaç sembolizminin oluşmasını sağlamıştır...” cümle­ si ile boşluktan hemen sonraki “Böylece ağacın her üç dünya arasında bir bağlantı oluşturduğu inancı ortaya çıkmıştır.” cümlesini anlamsal açı­ dan incelediğimizde parçadaki boşluğa gelecek en uygun sözlerin B seçeneğindeki “Bu ağacın köklerinin, yer altındaki dünyayı; gövdesinin, yeryüzünü ve dallarının üst dünyayı temsil ettiği­ ne inanılmıştır.” cümlesinde yer aldığını görüyo­ ruz.

Anavarza Kalesi’nin konu edildiği öncüldeki par­ çada geçen “...Mimari açıdan büyük ölçüde sağ­ lam olan yapı, kesme taştan inşa edilmiştir...” ifadeleri A veC seçeneğini; “Çukurova’nın buğu­ suyla ortaya çıkan bir denize benzeyen ovalara hâkimdir Anavarza Kalesi...” ifadeleri B seçe­ neğini ve “...Adana’ya yetmiş kilometre uzak­ lıktaki kale, Dilekkaya köyünde, insanı afallatan diklikte bir kaya kütlesinin üstüne kurulmuştur..." ifadeleri E seçeneğini doğrulamaktadır. Ancak parçada Anavarza Kalesi’nin kimler tarafından yaptırıldığına dair herhangi bir ifadeye yer veril- memiştir.

Kelile ve Dimne’rim konu edildiği öncüldeki parçada geçen “...Eser, sunulduğu hükümda­ ra bir tür nasihat niteliğindedir...” ifadeleri I numaralı “Didaktik nitelikler barındırmaktadır.” yargısını, “...Eserin kahramanı iki çakaldan biri açık sözlülüğün ve doğruluğun, diğeri ise yalan ve iftiranın sembolü olarak karşımıza çıkmakta­ dır...” ifadeleri II numaralı “Karakter olarak insan dışı varlıklara yer verilmiştir.” yargısını doğrula­ maktadır. Ancak parçada “Kelile ve Dimne”nin farklı dillerde kaleme alındığına dair herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir. Parçada söz konusu eserin sadece farklı dillere çevrildiğine dair bilgi verilmiştir.

Öncülde verilen parçada geçen “Her insan bir duygu, düşünce ve intiba deposudur. Her insan duyar, düşünür ve etrafında olanları fark eder. Fakat bunlar, içimize karmaşık olarak girer. Bunları anlatırken yani konuşur ya da yazarken aralarında bağ kuramazsak başkalarına saçma gelir. Bir manav ya da bir vitrin ancak tanzim edi­lince göze güzel görünür...” sözlerinden hare­ ketle bu parçada vurgulanmak istenenin “Duygu, düşünce ve izlenimler ancak kompozisyonlu olursa anlamlıdır.” yargısı olduğunu görüyoruz.

Öncülde verilen parçada geçen “...Bir şey söy­ lemek değil de bir şey gösterme hedefindeki sanatkâr, eleştirel gerçekçi bir tavır yerine göz­ lem ve tasvirin ön planda olduğu eserler kaleme alır...” ifadeleri I numaralı öncülü, “...Yerli aydın kimliğiyle bireyin hızlı, kopuk, parçalanmış ve deneysel dünya yolculuğunda sürekli sınırlara çarpışını ve hiçbir yerdeliğini fark edişini metin­ leştirir...” ifadeleri II numaralı öncülü doğrula­ maktadır. Ancak parçada Kemal Tahir’in hangi edebî dönemde yazdığına dair herhangi bir bilgiye yer verilmemiştir.

Soru kökünde verilen “Hapishanelerde edindiği deneyim ve yoğun bilgi birikimini önceleri uzun uzadıya dedektif ve macera romanlarına aktarır, daha sonra ise bu bilgi birikimiyle tezli romana yönelir.” cümlesi ile parçada geçen cümleler ara­ sındaki anlamsal ilişkiyi göz önüne aldığımızda bu cümlenin IV numaralı “Yerli aydın kimliğiyle bireyin hızlı, kopuk, parçalanmış ve deneysel dünya yolculuğunda sürekli sınırlara çarpışını ve hiçbir yerdeliğini fark edişini metinleştirir.” cümle­sinden sonra gelmesi gerektiğini görüyoruz.

Öncülde verilen parçada geçen “Alzheimer, yaş­ lılarda düşünce bozukluğunun en yaygın nedeni olan, hafıza ve bilişsel işlevlerde kayıpla sonuç­ lanan nörodejeneratif bir hastalık. Hastalığın erken teşhisi için etkin bir yöntem geliştirilmesi önemlidir. Her ne kadar hastalığın henüz tam olarak bir tedavisi yoksa da geliştirilmekte olan ilaçların erken kullanımıyla hastalığın önüne geçilmeye çalışılmaktadır...” sözlerinden ve par­ çanın genelinde Alzheimer hakkında bilgilen­ dirmeler yapılmasından hareketle bu parçada anlatılanların “Alzheimer ve tedavisi hakkındaki görüşleriniz nelerdir?” sorusuna karşılık olarak söylendiğini ifade edebiliriz.

Öncülde verilen parçada geçen “...Son günlerde yapay zekâ sayesinde geliştirilen teknikle de artık insanlar Alzheimer hastalığına yakalanmadan on yıl önce teşhis gerçekleştiriliyor. Bu durum en azından Alzheimer hastalığının kesin çözümünde olmasa da hastalığa yakalanmadan önlemler alınmasında oldukça önemli bir geliş­medir.” ifadeleri II numaralı “Geliştirilen teknik­lerle erken farkına varılması mümkün hâle gel­miştir.” yargısını, “Alzheimer, yaşlılarda düşünce bozukluğunun en yaygın nedeni olan, hafıza ve bilişsel işlevlerde kayıpla sonuçlanan nörodejeneratif bir hastalık...” ifadeleri III numaralı “Genellikle yaşı ilerlemiş insanlarda gözlemle­nen bir hastalıktır.” yargısını doğrulamaktadır. Ancak parçada Alzheimer’ın tedavisi kesin olan bir hastalık olduğuna dair herhangi bir ifadeye yer verilmemiştir. Aksine tedavisinin mümkün olmadığı açıkianmaktadır.

Duru akşam üç ilacı da kullanmış olabilir.

Oluşturulan tablo göz önüne alındığında Gamze öğlen A ilacını almıştır.

B ilacını Azra akşam, Duru öğlen alıyorsa Gamze sabah almıştır. Buna göre, Azra C ilaç­larını sabah ve öğlen almıştır. Buna göre, üç kişi de akşam C ilacı almamıştır.