KPSS Gelişim ve Öğrenme Testi Online Çöz 3

Sosyo – kültürel kuram, “Bir millette deneyim ve bilgi olarak önde olanlar, olmayanlarla pay-laşmalıdır.” diyen Marksist düşünceden ortaya çıkmıştır. Bu durumda kişiler arası aktiviteler, kişinin kendi içinde gelişen bireysel aktivitele-rinden önde gelmektedir. Kişinin bu doğrultuda yetişmesi için kültürde birtakım psikolojik araç-lar vardır. Arkadaşlar ve yetişkinler kişiliği şekil-lendirici, kültüre ait psikolojik ve teknolojik araç-ları öğrenmede yardım edicidirler. Psikolojik araçlar; dil, ilişkiler sistemi, iletişim, geleneksel yapı, zihinsel haritalar, konuşma ve yazmayı öğrenme, anlama ve hatırlamayı içermektedir. (Cevap E)

Gelişim ileriye doğrudur ve birikimli bir süreçtir. Gelişimde her aşama, kendinden öncekine dayalı, kendinden sonraki aşamaya hazırlayı-cıdır. Ancak, bu gelişim aşamaları birbirinden keskin çizgilerle ayrılmış değildir. Birbiriyle iç içe geçmiş olabilir. Bu durum da “gelişimin sü-rekli ve aşamalı olması” ilkesiyle açıklanır. (Cevap D)

“Bütün, kendisini oluşturan parçaların topla-mından daha fazla bir şey ifade eder.” anlayışı Geştaltçılık kuramına ait bir görüştür. 1879’da W. Wundt’un psikoloji laboratuvarını kurması ile deneysel psikolojisinin temelleri atılmıştır. Yapısalcılığın kurucusu Wundt, ilk çalışmalarında duyum ve imgeleri araştırmış-tır. O ve izleyenler karmaşık zihinsel yaşantıla-rın yapısını incelemeye çalışmışlardır. Örnek aldıkları bilim dalı kimyadır. Kimyada nasıl bi-leşik maddelerin yalın elementlerden oluştuğu çözümleme ile anlaşılıyorsa, karmaşık bilinç olaylarının yapısal açıdan çözümlenmesi ile de psişik olayların daha iyi anlaşılıp açıklanabile-ceğini ileri sürmüşlerdir. Onlara göre psikoloji-sinin amacı, bilincin karmaşık yapısını çözüm-lemek, zihnin en yalın ögelerini araştırmak ve bunlar arasındaki ilişkileri bulup yasalar halin-de formüle etmektir. (Cevap A)

64. SAVUNMA MEKANİZMALARI FAYDALARI YETERSİZLİKLERİ Engellemelerin ve çatışma-ların meydana getirdiği gerginlikleri geçici de olsa azaltır. Bireye zaman kazandırır ama sorunu tam olarak çözmez. Engelleme durumlarında daha gerçekçi ve etkili çözümler üretebilmek için bireye zaman kazandırır. Sosyal anlamda olumlu sonuçlar doğursa da kişiyi asla tam doyuma ulaştırmaz. Bireyin çatışmalara ve engellemelere karşı diren-cini artırır. Aşırı durumlarda ciddi uyumsuzluk ve ruh hastalıkları meydana gelebilir. Bazı savunma mekanizma-ları (özdeşleşme gibi), olağanüstü başarılara ara-cılık yapar. Bazı savunma mekanizma-ları (yüceltme gibi) sosyal olarak değerli sonuçlar (sanat eserleri gibi) doğu-rur. (Cevap D)

Okul öncesi döneme denk gelen 2 – 6 yaşları arasındaki bedensel gelişim hızı, bebeklik dö-nemine oranla yavaşlar. Yaşamın ilk ve üçüncü yılları arasındaki büyüme ikinci ve altıncı yılları arasındaki büyümenin yaklaşık iki katıdır. Üç yaşlarında kızlar ortalama 94 cm uzunluğunda, 13 kg ağırlığındadırlar. Altı yaşına geldiklerinde boyları 115 cm’yi, ağırlıkları ise 15 kg’ı bulur. Erkek çocuklar ise kızlardan biraz daha uzun ve ağırdırlar. Çocuklar altı yaşına geldiklerinde, doğum ağırlığının ortalama yedi katına ulaşır-lar. Okul öncesi dönemde beden orantılarında da değişiklikler göze çarpar. İki yaşında baş, top-lam beden boyutunun yaklaşık dörtte birini kapsar; beş buçuk yaşında bu oran altıda bire düşerek, çocuk bebeklik görümünden uzak-laşmaya başlar. Altı yaşlarına varıldığında ise, organların birbirleriyle orantıları, bir yetişkinin-kini andırmaya başlar. Boy ve kilo artışının, beden orantılarındaki değişikliğin yanı sıra okul öncesi dönemde başka fiziksel değişiklikler de göze çarpmaya başlar. Öncelikle bu dönemde, kaslardaki ge-lişme dikkati çeker. Okul öncesi dönemde kaba motor hareketleri sağlayan kaslardaki gelişme, ince motor hareketleri sağlayan kaslara oranla daha fazladır; buna bağlı olarak da çocuklar rahatlıkla koşup zıplayabilmelerine karşın, dar bir tahta üzerinde denge sağlamak gibi daha üst düzeyde motor koordinasyon gerektiren ha-reketleri yapmakta güçlük çekerler. (Cevap C)

Doğumdan önceki bir yıl oral dönem olarak anılmaktadır. Bu evrede haz kaynağı, pasif ve bağımlı bir davranış olan emmedir. Freud’a gö-re bebeğin bu evrede anne tarafından aşırı şe-kilde emzirilmesi veya memeden kesilmesi oral evreye takılmakla sonuçlanır. Dolayısıyla ağız yoluyla haz alma davranışı ilerde başka yaşan-tılara genellenmekte ve kişilik oral karakter ka-zanmaktadır. Oral karakterdeki kişiler gergin, bağımlı ve karmaşık bir duygusal yapıya sahip-tirler. İkinci gelişim dönemi olan anal dönem 1-3 yaşlarını kapsamaktadır. Bir önceki dönemde çocuğun zevk kaynaklarını ağız ve ağız çevre-siyle ilgili eylemleri oluştururken, anal dönemde çocuk anüs ve anüsle ilişkili olan eylemlerinden doyum sağlamaktadır. Bu dönemde çocuğa verilecek tuvalet eğitimini, çocukla inatlaşma-dan, barışçı bir biçimde tamamlamaya çalış-mak önemlidir. Katı bir tuvalet eğitimi içinde,anneye karşı cezalandırılma beklentileri gelişti-ren çocukların yetişkinlik yıllarında aşırı düzen-lilik, katı görüşlülük, inatçılık, dik kafalılık ve cimrilik gibi olumsuz kişilik özellikleri geliştire-cekleri, buna karşın uyumlu ilişkilerin özerklik, bağımsızlık, girişimcilik, kararlılık ve iş birliği yapabilme yetenekleri kazandıracağı ifade edilmektedir. Fallik dönem, aşağı yukarı 3-6 yaşları arasını kapsamaktadır. Libido enerjisinin genital böl-gede odaklandığı bir dönemdir. Çocuk fiziksel hazzı cinsel organların uyarılmasından alır. Çocuk bu uyarılmayı; altı temizlenirken, ban-yodayken ya da cinsel organlarına dokunarak yaşar. Fallik dönemde, çocukların ilgisi genital organlara yönelmiştir. Bu dönemde, mastür-basyon görülebilir, çocuk cinsel organına do-kunmaktan zevk alır. Karşı cins ebeveyne açık olarak daha fazla sevgi gösterisinde bulunurlar. Ayrıca bu dönemde çocuklar yetişkinleri model alarak cinsiyet rollerini kazanmaya başlar. Cin-sel kimliğin kazanılmaya başlandığı bu dö-nemde, çocuk cinsiyet farklılıklarını fark etme-ye başlar, sorular sorar. Merakı nedeniyle ce-zalandırılan, soruları ve davranışlarından dola-yı kınanan çocuklar yetişkinlikte uygun cinsel kimliği benimsemede sorunlarla karşılaşabilirler (Erden ve Akman, 1996). 6-12 yaşları arasındaki dönem gizil dönem adını alır. Bu dönemde çocuk cinsiyetle ilgili konulardan hoşlanmaz. Kendini daha çok oyu-na verir. Çocuklar sevgi gösterilerini ev dışında arkadaşlarına yöneltirler. Sürekli etkinlik içinde olan bu okul çağı çocuğunun çabalarına karşı çıkılırsa, çocuk yaptıklarının değersizliğine ina-nır ve aşağılık duygusuna kapılır. Tersine amaçlarının değerli olduğu hissettirilir ve des-teklenirse çocuk işini mükemmel yapmayı ba-şarır ve beceriler kazanır. 6-9 yaşlarında ço-cuk, ergenlik dönemi ile ilgili hazırlıklarını bilinç altında yapmaktadır. Bu durgunluk döneminde çocuğun cinsel yaşamı büyüklerinkine hiç ben-zemeyen bir duygular ve eğilimler toplamıdır. Freud'un 5. dönemi fırtınadır. Genital dönem adı verilen bu dönem, aşağı yukarı 12 yaştan sonra başlar. Hızlı fiziksel gelişme ve buluğa erme ile içsel, cinsel dürtüler artmaktadır. Öğ-retmenler, ergenin ilgi ve ihtiyaçlarını gelişim özelliklerini tanıyıp, ona anlayışlı ve saygılı davranarak problemlerini çözümlemede yar-dımcı olabilirler. Freud, psikolojiye yeni yön-temler ve görüşler getirmişse de nesnel psiko-lojiye değer veren psikologlar tarafından yeterli görülmemektedir. Bununla birlikte, ruhsal sorunların çözümünde bu görüşlerden yararlanılmaktadır. Ergenlik döneminde ve sonraları cinsel enerji, cinsel or-ganlarda toplanır. Yetişkinlikte kişinin kimi cin-sel sorunları ilk basamaktakilerle birlikte ortaya çıkar. Bu nedenle, çocuğun bu basamakları normal atlatmasına önem verilmelidir. (Cevap B)

Piaget’ye göre; normal gelişime sahip herkes soyut işlemler dönemine ulaşamaz. Bunun nedeni içinde yaşadığı çevrede yeterli ve zen-gin sayıda uyarıcının olmamasıdır. Eğer ya-şantı yetersizse kişi soyut işlemler döneminin özelliklerini kazanamaz. (Cevap E)

Birey daha önce yapmış olduğu bir davranışı kabul etmeyip, inkâr ederek de bir savunma mekanizması gösterebilir. Çirkin bir davranışta bulunan birey, "Hayır ben hiçbir zaman o kişi-ye kaba davranmadım, sürekli saygılı davran-dım." diyerek daha önceki davranışı inkâr eder. Bazı kişiler, ruhsal çatışma ve buna bağ-lı derin iç sıkıntısı halini hafifletmek ve avun-mak için bu mekanizmayı kullanırlar. Bu unu-tulan veya inkâr edilen şey bir arzu veya bir vaat olabilir. Farkında olmadan yaptığımız sa-vunma mekanizmaları, kaygımızı azaltma yo-lunda bize yararlıdır. (Cevap B)

Parçada “Ahlaki gelişmeye, bilişsel gelişimin bir özelliği olarak da bakılabilir.” ifadesi kulla-nılmış. Buradan hareketle bilişsel gelişim ah-laki gelişimden bağımsız olarak gelişir diye-meyiz. (Cevap B)

Aşırı kurallaştırma; kuralları, ilişkili olan ve olmayan tüm diğer durumlara uygulama eğili-midir. Hastanede hemşirenin “sus” işareti ya-pan resmini önemseyen çocuk, diğer tüm yer-lerde de “susma” eğilimine yönelir. (Cevap B)

Başarılı kimlik statüsü Bireyler herhangi bir kararsızlık durumunda (bunalım durumunda) etkin karar alarak tercih yaparlar. Verdikleri kararın doğru olduğunu kabul etmektedirler ve kararlarından memnun-durlar. Diğer insanların kendisini kabul ettiğine inanırlar. Erken (ipotekli) bağlanmış kimlik statüsü Kimlikle ilgili tüm kararlar anne - baba tarafın-dan alınmıştır. Ergenler kendileri ile ilgili kimliği diğer insanların vermelerini kabul etmişlerdir. Birey benlik arayışına hiç girmez. Anne - ba-banın ya da diğer yetişkinlerin kendisi için be-lirlediği kimliğe girerler. Moratoryum (askıya alma – ertelenmiş) kimlik statüsü Kimlik bunalımı yaşayan ve çözüm yolu bula-mayan bireylerin durumudur. Kararsız ve boş vermiş kişiliğe ve böyle gelmiş, böyle gider an-layışına sahiptirler. Yaşamları boyunca hiçbir kişi veya düşünceye bağlanmazlar. Kim olduk-ları ve ne yapmak istedikleri, nelere önem ver-dikleri belirsiz ve karışıktır. Kargaşalı (dağınık) kimlik statüsü Bunalımın yaşanmadığı, bağlanmanın da olmadığı durumdur. Bir kimliğe bağlanmaktan tamamen kaçınırlar. Durumdan memnun de-ğildirler, kendileri için benimseyeceği yeni bir kimlik geliştirmekten kaçınırlar. (Cevap E)

Erken olgunlaşma durumunda erkeklerin yıkıcı davranışlar ve madde kullanımı gibi olumsuz davranışları gösterme olasılıklarının arttığı be-lirtilmesine rağmen erkekler için erken olgun-laşmanın olumlu yanları çok daha fazladır. Er-ken olgunlaşan erkekler yaşıtlarına göre daha atletik bir yapıya sahip olurken grup içerisinde de daha popüler olmaktadırlar. Aynı zamanda erken olgunlaşan erkeklerin benlik algılarına ve arkadaşlık ilişkilerine yönelik algıları daha olumlu olmaktadır. Ayrıca erken olgunlaşma ile yaşamda daha fazla sorumluluk alma ve iş bir-likçi olma arasında ilişki olduğu bilinmektedir. Erken olgunlaşan kızlar için ise durum biraz daha farklılık göstermektedir. Göğüslerinin bü-yümesi, kendilerini rahatsız hissetmelerine ve kendilerini arkadaşlarından farklı görmelerine neden olabilmektedir. Ayrıca bu kızlar, sınıf içerisinde henüz olgunlaşmamış olan arkadaş-larının şakalarına maruz kalabilmektedir. Diğer yandan erken olgunlaşma ile erken yaşta cin-sel ilişkiye girme davranışı arasında pozitif bir korelasyon bulunmaktadır. (Cevap D)

Nötr uyarıcı: Koşullanma öncesinde organiz-ma için herhangi bir anlam ifade etmeyen yani herhangi bir tepkiye yol açmayan uyarıcıdır. Tepkisel koşullanma sürecinde amaç, bir süre sonra nötr uyarıcının tepki üretme gücüne ka-vuşmasıdır. Bunu sağlamak için nötr uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı eşleştirilir. Koşullu uyarıcı: Organizma için başlangıçta herhangi bir tepki oluşturmayan uyarıcının (nötr uyarıcı), koşulsuz uyarıcıyla eşleştirilmesi sonucunda, nötr uyarıcı, koşullu uyarıcı haline dönüşür. Yani aslında bütün koşullu uyarıcılar, başlangıçta (koşullanmadan önce) nötr uyarıcı konumundadır. Buna göre, koşullu uyarıcı öğ-renilmiş bir uyarıcıdır. Çocuk için tren, buharla haşlanmadan önce (yani koşulsuz uyarıcı ile eşleşmeden önce) nötr uyarıcı, bu eşleşmenin ardından koşullu uyarıcı durumundadır. (Cevap A)

Sistematik duyarsızlaştırmada organizma için korkuya – kaygıya yol açan uyarıcı, korku hi-yerarşisine uygun olarak (yani bireyin en az korktuğu durumdan en çok korktuğu duruma doğru sıralanarak) bireye yaklaştırılır. Böylece korku giderilir. Bu uygulama, organizmanın gerçek bir uyarıcıyla karşılaştırılması yoluyla uygulanabileceği gibi, imajinasyonel olarak da (yani hayalini kurdurarak) uygulanabilmektedir. Çocuğun tren korkusunu gidermek için, çocuk-tan üzerinde tren resmi olan hikâye kitabı dü-şünmesini istemek, oyuncak tren göstermek, oyuncak trene dokundurmak gibi aşamalar sonucunda korkunun giderilmesi, sistematik duyarsızlaştırma uygulandığını göstermekte-dir. (Cevap C)

Öğrenme, tekrar ya da yaşantı yoluyla orga-nizmanın davranışlarında meydana gelen ol-dukça kalıcı / sürekli değişikliklerdir (Bacanlı, 2007). Öğrenilmiş bir davranışın türe özgü bir içeriğe sahip olması şeklinde bir koşulu bulunmamak-tadır. Seçeneklerde belirtilen diğer ifadelerin hepsi, öğrenilmiş davranışın özellikleri arasın-da yer almaktadır. (Cevap B)

Koşulsuz uyarıcı, organizma üzerinde etkisi doğuştan var olan, öğrenilmemiş uyarıcılardır. Yani doğduğumuz ilk günden beri bu uyarıcıla-ra zaten otomatik olarak tepki veririz. Verilen tepki o türdeki bütün organizmalarda ortaktır. Tepkisel koşullanma sürecinde koşulsuz uya-rıcının görevi pekiştirmedir. Yani koşulsuz uya-rıcı pekiştirme yapar. Bu durumda koşulsuz uyarıcı durumunda olan kolonya, çocuğun de-desinden ya da kolonya şişesinden korkması için pekiştirme görevi üstlenmiştir. Koşulsuz uyarıcıya verilen tepkiye koşulsuz tepki denir. Bu durumda kolonya (koşulsuz uyarıcı) nedeniyle çocuğun gözünün yaşarma-sı koşulsuz tepki olarak değerlendirilmelidir. Organizmanın benzer uyarıcılara aynı tepkiyi vermesi uyarıcı genellemesidir. Bir uyarıcı ko-şullu hale geldikten sonra, nötr uyarıcı ile ko-şullu uyarıcının eşleşmesi neticesinde nötr uyarıcının ikinci koşullu uyarıcı haline gelmesi ise dereceli koşullanmadır. Ancak parçada bu durumlara ilişkin bir bilgi bulunmamaktadır. Bazı durumlarda, koşullanma anında iki uyarı-cıya aynı anda koşul ilişkisi geliştirilebilmekte-dir. Bu durum birleşik koşullanma olarak ad-landırılır. Çocuğun dedesinin elindeki kolonya şişesinden gözüne kolonya döküldükten sonra dedesinden ve kolonya şişesinden korkması, bu durumda birleşik koşullanma olarak değer-lendirilmelidir. (Cevap D)

Çocuğa, elini her yıkadığında şeker vermek, sürekli tarife ile açıklanır. Sürekli tarife, bir davranışı sürekli hale getirmek için kullanıla-maz. Davranışı sürekli hale getirmek, sönme-ye karşı dirençli kılmaktır. Bunun için aralıklı tarifelere başvurmak gerekir. Bu nedenle, oğ-luna elini her yıkadığında şeker veren bir kişi, el yıkama davranışını sürekli hale getirme amacına ulaşamaz. Pekiştirme işlemi yapılırken, her seferinde aynı pekiştireç kullanılırsa, bir süre sonra bu pekiştirecin tepki üretme gücü azalır. Haliyle, organizma pekiştirilmeye devam edilse bile, davranışı yapmamaya başlar ki bu durum alışma olarak tanımlanır. Öğretmenin öğrenci-lerine yaptıkları her ödevin ardından bazen şeker, bazen çikolata, bazen çiklet vermesi, alışmayı önlemeye dönük bir çabadır ve iste-nen etkiyi sağlayabilir. Güvenlik görevlilerini bazen günde iki kez, bazen üç kez farklı saatlerde kontrol etmek, değişken aralıklı tarife ile ilişkilendirilebilir. De-ğişken tarifeler, davranışa sürekli etkinlik hali katar. Organizma pekiştirecin ne zaman gele-ceğini bilmediği için, sürekli etkinlik halinde bu-lunur. Yani gerçekleştirilen uygulama amacına uygundur. (Cevap D)

Sabit aralıklı tarife kullanımında, pekiştirecin zamanı yaklaştıkça performans artar, pekiş-tirmenin hemen ardından geçici bir performans düşüşü gözlenir. Bu duruma “pekiştirme son-rası ara” denir. Hafta sonu yaklaştıkça perfor-mans artıyor, haftanın ilk günü ise performans düşüyorsa, bu durum cumartesi – pazar günü-nün tatil (pekiştireç) olduğunu göstermektedir. Yani pekiştireç yaklaştıkça performans artmış, hemen ardından geçici bir performans düşüşü yaşanmıştır. (Cevap B)

Unutma, öğrenilen ya da bellenilen şeylerin, ya birdenbire yahut da zamanla kaybolması-dır. Bu nedenle; unutmaya, hatırlamanın tersi de denilebilir (Binbaşıoğlu, 1991). Ayşe’nin aradan bir süre geçtikten sonra, ezberlediği şiirin birçok mısrasını anımsa-yamaması unutmayı açıklamaktadır. (Cevap B)

Özellikle psikomotor davranışlar, uzun süre kullanılmasa bile, pekiştirilmiş birkaç tekrarın ardından bütün gücüyle geri gelebilmektedir. Bu durumda (E) seçeneğinde belirtilen “kulplu beygirden atlama” davranışı, soru parçası için uygun bir örnektir. (Cevap E)

Karşı karşıya getirmede organizmanın korku duyduğu (koşullandığı) bir uyarıcıyla bir süre aynı ortamda kalması sağlanır. Böylece korku tepkisi ortadan kaldırılmaya çalışılır. (“Korkun-la karşı karşıya gelmelisin.” ifadesi, bu yön-temle aynı şeyi anlatmaktadır.) (Tanık, 2009). Fare, korku duyduğu ortamda bir süre kalmak zorunda kalınca, korkusu ortadan kalkmış, ya-ni karşı karşıya gelmiştir. (Cevap C)

Karşı karşıya getirmede organizmanın korku duyduğu (koşullandığı) bir uyarıcıyla bir süre aynı ortamda kalması sağlanır. Böylece korku tepkisi ortadan kaldırılmaya çalışılır. (“Korkun-la karşı karşıya gelmelisin.” ifadesi, bu yön-temle aynı şeyi anlatmaktadır.) (Tanık, 2009). Fare, korku duyduğu ortamda bir süre kalmak zorunda kalınca, korkusu ortadan kalkmış, ya-ni karşı karşıya gelmiştir. (Cevap C)

Edimsel koşullanmada, bir davranışın devam-lılığı sonucuna bağlıdır. Fare, manivelaya bas-tığı zaman pekiştirildiği için bu davranış tekrar-lanmakta ve öğrenme gerçekleşmektedir. (Cevap C)

Karşıt koşullanma, belli bir tepkiye neden olan koşullu bir uyarıcının, karşıt bir tepkiye neden olan bir uyarıcıyla bağlantı kurulmasına da-yanmaktadır (Kaya, 2005). Başka bir deyişle uygulama sonunda aynı uyarıcıya bir öncekinin zıttı bir tepki oluşturu-lur. Bu sayede olumsuz bir tepkiye yol açan uyarıcı, olumlu tepki oluşturacak hale getirile-bilir. Bunun için koşullu uyarıcının eşleştiği ve olumsuz tepki oluşturan uyarıcı, olumlu tepki oluşturacak farklı bir koşulsuz uyarıcı ile değiş-tirilmelidir. Bireyin belli bir uyarıcıya ilişkin var olan olum-suz duygusal tepkisinin, olumlu hale getirilme-si, karşıt koşullanma olarak değerlendirilmeli-dir. Açıklamadan da anlaşılabileceği gibi bunun için eşleşim farklı bir koşulsuz uyarıcı ile ya-pılmalıdır. (Cevap D)

Sönmüş bir davranış yok olmamıştır. Aradan bir süre geçtikten sonra, pekiştirilmediği halde tekrar ortaya çıkabilir. Bu olaya kendiliğinden geri gelme denir. Çocuğun o oyuncağı görünce tekrar ağla-maya başlaması, kendiliğinden geri gelme du-rumunu örneklendirmektedir. (Cevap E)

Organizmanın davranışı belli bir ortamda (ya da koşulda) pekiştirilirken, farklı bir ortamda (ya da koşulda) görmezden gelinir ya da ceza-landırılırsa, pekiştirildiği ortamda artarken, görmezden gelindiği ya da cezalandırıldığı or-tamda azalmaktadır. Yani aynı davranış için artış ve azalış bir arada gözlenmektedir. Öncüller incelendiğinde, I. Görmezden gelme – Ceza II. Ceza – Görmezden gelme III. Pekiştirme – Pekiştirme söz konusudur. Bu durumda, öncüllerin hiçbi-rinde davranışta kontrast meydana getirecek bir durum bulunmamaktadır. (Cevap E)

Organizmanın, bir durumda öğrendiği davranı-şı benzer durumlarda da tekrarlamasına öğ-renmenin genellemesi denir. “İleride Türkçe öğretmeni olmak istiyorum.” diyerek, öğretmenin ilgisiyle karşılaşan öğren-cinin, diğer branştaki öğretmenlerine de o branşları kastederek aynı şeyi söylemesi, öğ-renmenin genellemesini açıklamaktadır. (Cevap A)

Nesneleri, olayları ya da insanları bir sınıfa koyabilme ve bu sınıfta bir bütün olarak tepki-de bulunabilme durumuna “kavram öğrenme” denir. Bu durumda çocuk için kırmızı kelimesi bir kavramdır ve birçok şeyin özelliği olabilir. Çocuk bunu öğrendiği zaman, kavram öğren-me gerçekleştirmiş olur. Çocuk bu öğrenmeyi gerçekleştirinceye kadar, kırmızıyı sadece belli bir nesne ile (örnekte bebek) ilişkilendirildiğin-de anlamı olan bir şey zannedecektir. (Cevap A)

Kar kızağı kullanan bir kişi sağ ayağını ileri uzattığı zaman kızağı sağa dönerken, planör-de sağ ayağı uzatmak planörü sağa döndür-düğüne göre burada “davranım” söz konusu-dur. Kar kızağı kullanan bir kişi, planör kullan-mayı öğrenmeye çalışırsa bu kez davranım benzerliği nedeniyle olumlu aktarma durumuy-la karşılaşacaktır. Çünkü bir alandaki öğren-me, benzer bir alandaki öğrenmeyi kolaylaştı-racaktır. (Cevap B)

Öğrenilmiş çaresizliğin oluşmasında organiz-ma istediği sonuca ulaşmak için önce birkaç denemede bulunur. Bu denemelerinin başarı-sızlıkla sonuçlanması halinde, ‘Ben bu işte ba-şarılı olamayacağım.’ demeye başlar. Nitekim bu ifadeler, öğrenilmiş çaresizliğin başlangıcı-dır. Bu ifadeleri kullanmaya başlayan orga-nizma nasıl olsa başarısız olurum diyerek uğ-raş vermekten vazgeçer, yani pasif hale geçer. Görüldüğü gibi, öğrenilmiş çaresizliğin oluşu-munda, organizma sonucu kontrol edemeye-ceğini zannetmekte ve “Madem sonucu kontrol edemiyorum, o halde hiç uğraşmayayım.” şek-linde düşünmektedir. Dokunmatik telefonla mesaj yazmaya uğraşan babanın, birkaç başarısız denemenin ardından bu telefonla mesaj yazmayı başaramayacağını düşünerek uğraşmaktan vazgeçmesi, öğrenil-miş çaresizlik durumunu açıklamaktadır. (Cevap B)

Psikomotor öğrenmeler, uzun süre ve çok sayıda tekrar gerektiren niteliğe sahiptir. Bu nedenle aralıklı öğrenme zorunludur. Buna karşın sözel bilgiler söz konusu oldu-ğunda, duruma göre toplu öğrenme tercih edi-lebilmektedir. (Cevap D)

Her iki gruba da eşit sayıda tekrar yaptırıldığı halde, sadece geribildirim verilen yani sonuç hakkında bilgilendirme yapılan grubun başarılı olduğu görülmektedir. Bu durum istenen dav-ranışın oluşumunda tekrarın tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. (Cevap A)

Organizmanın gerçekleştirdiği istenen her davranışın ardından sembolik bir pekiştireç ve-rilir ve bundan belli sayıda toplayana gerçek ödülle değişim yapılırsa, uygulamanın adı “simgesel ödül biriktirme” olmaktadır. Hale Öğ-retmen’in bu uygulamayı kullandığı görülmek-tedir. Simgesel ödül biriktirme uygulamaların-da kural olarak daima sabit oranlı tarife kulla-nılır. Hale Öğretmen’in biriktirilen yıldız sayısı-na göre farklı ödüller vermesi, sabit oranlı tari-fedir (5 yıldıza şeker, 10 yıldıza çikolata gi-bi…). (Cevap C)

Organizmanın gerçekleştirdiği istenen her davranışın ardından sembolik bir pekiştireç ve-rilir ve bundan belli sayıda toplayana gerçek ödülle değişim yapılırsa, uygulamanın adı “simgesel ödül biriktirme” olmaktadır. Hale Öğ-retmen’in bu uygulamayı kullandığı görülmek-tedir. Simgesel ödül biriktirme uygulamaların-da kural olarak daima sabit oranlı tarife kulla-nılır. Hale Öğretmen’in biriktirilen yıldız sayısı-na göre farklı ödüller vermesi, sabit oranlı tari-fedir (5 yıldıza şeker, 10 yıldıza çikolata gi-bi…). (Cevap C)

Aralar�nda ba￰ kurulabilmesi i￧in iki ￾eyin zaman ya da mek￢nda birbirine yak�n olmas�-na ulan�kl�k yani biti￾iklik ad� verilmektedir. (Cevap E)

Sosyal öğrenme kuramına göre, gözlenen modelin davranışının sonucu bilinmiyorsa, - Statü yüksek ise yüksek düzeyde taklit edilir. - Statü eşit ise davranışın sonuçlanması beklenir. - Statü düşük ise davranış taklit edilmez. Bu durumda, A taklit edildiğine göre statüsü yüksek, B için bekleme kararı alındığına göre statüsü eşittir. (Cevap C)

Öğretmenlerin çocuğa gösterdiği ilgi, çocuk için olumlu bir pekiştireçtir ve pekiştirmeye yol açmaktadır. Yani çocuk ne zaman emeklese, çevresindeki kişiler onunla daha fazla ilgilen-diği için, çocuğun emekleme davranışı olumlu pekişmekte, haliyle bu davranış güçlenerek devam etmektedir. Uzmanın önerisi üzerine, çocuk emeklediği zaman çocuğa ilgi gösterilmemiş davranış görmezden gelinmiş (sönmeye tabi tutmak), bu sayede bir süre sonra ortadan kalkmıştır. Bu durum, bir davranışın devamlılığında pekiş-tirmenin önemini göstermektedir. Pekiştirilme-yen davranışlar ise sönmektedir. (Cevap D)

Bandura’ya göre bireyin öz-yeterlik algısı, - Bireyin öznel deneyimlerinden, yani geç-mişte benzer olaylarda elde ettiği sonuç-lardan, - Bireyin çevresindeki diğer kişilerin yaşantı-larından (dolaylı yaşantılar), yani çevresin-deki insanların benzer olaylarda elde ettiği sonuçlardan, - Bireyin psikolojik durumundan, - Bireye uygulanan – uygulanacak olan sözel ikna durumlarından etkilenmektedir. Bandura’ya göre, bunlar arasında en etkili olanı, bireyin öznel deneyimleridir. (Cevap A)

Tepki analojisi: Organizmanın aynı davranış-ta bulunmasının tek nedeni uyarıcıların ben-zerliği değildir. Benzer çevresel koşullar da aynı tepkinin oluşumunu sağlayabilir. Yani, or-ganizmanın dâhil olduğu yeni çevre, önceki çevresine ne kadar çok benziyorsa, organiz-manın aynı davranışı gerçekleştirme ihtimali de o kadar yüksektir. Ayşe Hanım’ın “Eğer kendi mutfağımda yap-saydım, çok daha güzel olurdu.” açıklaması, bu açıklama için uygun bir örnektir. Çünkü Ay-şe Hanım farklı bir çevrede iken, istediği dav-ranışı gerçekleştirememektedir. (Cevap D)

Zıt tepki (çatışan uyarıcılar) yöntemi: Bu yöntemde istenmeyen tepkiyi meydana getiren uyarıcı ile onunla rekabet edebilecek güçte is-tenen uyarıcı bir arada sunulur. Böylece, istenenin etkisiyle (hatırına), isten-meyen giderilir. Danışmanın “Acı ilacı tatlı şurupla içireceğiz” açıklaması, istenenin etkisiyle istenmeyeni gi-dermeyi çağrıştırmaktadır. (Cevap E)

Kabloların renkleri ile bu renklere uygun giriş yerleri belli olduğu için, uyarıcıları (kablolar ile giriş yerleri) inceleyip, birbiriyle karşılaştırma ve ardından aralarında ilişki kurarak doğrudan çözüme ulaşma, bu durumda etkili bir öğren-me şekli olarak karşımıza gelmektedir. Uyarıcıları inceleyip – karşılaştır – ilişki kur ve doğrudan çözüme ulaş şeklinde karşımıza çı-kan öğrenme durumuna “kavrama yoluyla öğ-renme” denir. Not: Eğer tüm kablolar ve – veya giriş yerleri aynı renkte olsaydı bu durumda zorunlu olarak deneme yanılma yoluyla öğrenme seçilirdi. (Cevap B)

Sosyal yardım hizmetleri öğrencilere, burs, barınma, beslenme, ulaşım ve ek iş gibi konu-larda yardımcı olma gibi hizmetleri kapsar. Öğ-renci sütü uygulaması öğrencilerin beslenme açısından desteklenmesi olduğu için sosyal yardım hizmetleri kapsamında yer alır. Sağlık hizmetleri ile karıştırılmamalıdır, zira sağlık hizmetleri; sağlık eğitimi, sağlık kontrolleri yapma, bulaşıcı hastalıklardan korunma, tanı ve tedavi hizmetlerini kapsar. (Cevap B)

Sosyal yardım hizmetleri öğrencilere, burs, barınma, beslenme, ulaşım ve ek iş gibi konu-larda yardımcı olma gibi hizmetleri kapsar. Öğ-renci sütü uygulaması öğrencilerin beslenme açısından desteklenmesi olduğu için sosyal yardım hizmetleri kapsamında yer alır. Sağlık hizmetleri ile karıştırılmamalıdır, zira sağlık hizmetleri; sağlık eğitimi, sağlık kontrolleri yapma, bulaşıcı hastalıklardan korunma, tanı ve tedavi hizmetlerini kapsar. (Cevap B)