KPSS Gelişim ve Öğrenme Soruları Online Çöz 4

Gelişim sürecinde sadece “kalıtımdan” ya da sadece “çevreden” bahsedilemez. Çünkü bu ikili, bir bütün oluşturur. Kalıtım yoluyla getirilen potansiyelin hangi ölçüde ve ne şekilde ortaya çıkacağını çevre belirler. Kalıtım, potansiyeli yani alt ve üst sınırı belirlerken; çevre alt ve üst sınır arasında hangi noktada erişimin sağlanacağını belirler. (Cevap A)

Kritik dönemler, doğum öncesi dönemden itibaren başlar, hatta anne karnındaki ilk üç ay, doğum öncesinin kritik dönemi kabul edilir. (Cevap C)

Nesne sürekliliği bir nesne veya kişinin görme alanının dışına çıktığında bile doğada yok olmadığının (kaybolmadığının) farkına varılması işlemidir. Bebek algılasa da algılamasa da nesnenin o anda var olduğunu anlar. 5 aylık bir bebek gözünün önündeki bir nesne kaldırıldığında yok olduğunu, böyle bir nesnenin evrende bulunmadığını düşünür. 9 aylık bir bebek ise gözünün önünden kaldırılan nesnenin evrende var olduğunu düşünür ve onu değişik şekillerde aramaya çalışır. (Cevap D)

Üstbiliş (metabiliş), ergenin kendi düşüncesi ve başkalarının düşüncesi hakkında düşünebilme becerisi olarak tanımlanmaktadır. Bu durumda ergen, başkalarının ne bildiğini ve nasıl bildiğini araştırmakta, böylelikle başkalarının kullandığı stratejileri görme ve kullanma şansı elde etmektedir. Bu özellik ergene, kendini inceleme ve kendini düzenleme olanağı kazandırmaktadır. Özellikle içsel diyaloglar şeklinde gelişmesi beklenen kişisel değerlendirme ve düzenlemelerle ergen herhangi bir uygulama yapmaksızın soyut gerçeklikle ilgili içgörü (farkındalık) kazanmaktadır. (Cevap B)

Piaget, çocuk ve ergenlerin var olan gerçek bir durum ile olasılıklar arasındaki ilişkiyi farklı yorumladığına inanmaktadır. Bir problem çözme durumuyla karşı karşıya geldiğinde, mümkün olan en kısa zamanda ve edinmiş olduğu somut işlemler dönemi becerisiyle yol almakta, problemle ilgili araştırabileceği öncelikleri ve karakteristikleri kaçırmaktadır. Bu bağlamda çocuk probleme ve problemin ayrıntılarına odaklanmaktadır. Ergen ise problemde görünenin ötesine geçip, çözümle ilgili olası yolları belirlemekte ve seçenekleri test etmektedir. Çocuk ve ergenin problemin çözümüne yaklaşımındaki bir diğer farklılık, çocuğun başlangıçta “gerçek”ten başlayıp “ilgisiz”e ulaşması, ergenin ise “olasılık” tan başlayıp “gerçek”e ulaşmasıdır. (Cevap A)

Staats, küçük çocukların sözcüklerin anlamını klasik koşullama aracılığıyla kazandığını ileri sürmüştür. Bir köpekle yapılan Pavlov deneyini anımsıyorsunuz. Staats, benzer bir sürecin çocuk bir sürecin anlamını kazanırken de ortaya çıktığını düşünmektedir. Bir nesneye tekrar tekrar bağlanan bir sözcük koşullu uyaran olmakta ve “anlamı” meydana çıkardığı içsel duyguda ve duyusal tepkilerde yatmaktadır. (Cevap D)

Neden uydurma çoğu kez dışlaştırma mekanizmasıyla birlikte işler. Dışlaştırma terimi, kişinin kendi düşünce, duygu ya da algılarını dış çevreye ilişkin görme eğilimini tanımlar. Nevrotik eğilimli insanlarda bu durum daha çok, kendi güçlüklerinden ötürü dış etmenleri sorumlu tutma biçiminde görülür. Benliğini idealleştiren kişi gerçek benliğinden uzaklaşır. Dışlaştırmada ise benlik alanı tümden terk edilir ve olaylar benliğin dışında yer alıyormuşçasına yaşanır. Dışlaştırma, idealleştirilmiş ve gerçek benlikleri arasındaki uyuşmazlıklar katlanılması güç gerilimler yarattığında başvurulan bir mekanizmadır. (Cevap C)

“Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk” döneminde; yaşlılık döneminde bireyin kendi yaşamına yönelik yaptığı değerlendirme, onun bu dönemin temel karmaşasında hangi yönünün ağır bastığını da ortaya koymaktadır. Geçmişine baktığında yaptıkları, yapamadıkları ve başarıları, başarısızlıkları ile "yaşamına sahip çıkan"; geçmişi özlemekten çok yaşlılığın kendine özgü zorluklarını kabul eden ve kendini yaşamında "başarılı" hisseden birey benlik bütünlüğünü sağlamış demektir. Geçmişini hep yanlışlarıyla, pişmanlıklarıyla hatırlayan; sürekli olarak geriye dönüp bir şeyleri değiştirebilmeyi hayal eden, içinde bulunduğu dönemden ve yaşamından "şikâyet eden'" birey ise yaşlılığını umutsuzluk, mutsuzluk içinde geçirecektir. (Cevap D)

Oral dönem 0-1 yaş arasındaki bebeklik dönemini kapsar. Oral dönemde temel haz kaynağı emmedir. Emme pasif ve bağımlı bir davranıştır. Freud'a göre anne ya da anne yerine geçen yetişkin tarafından çocuğun memeden erken kesilmesi ya da aksine çok uzun emzirilmesi onun bu döneme bağımlı olmasına neden olmaktadır. Emme ihtiyacı daha sonraki yaşamında da sürmektedir. Örneğin, öğrencilerin sinirli ve gergin olduğunda tırnak yemeleri, Freud'un oral bağımlılık olarak tanımladığı durumun bir göstergesidir. Psikanalitik görüşe inanan psikologlara göre çocuğun yaşama küsmesi ya da onu sevmesi annenin tutumuna bağlıdır. Çocuğun ilerde göstereceği ruhsal özelliklerin temelini oluşturur. Örneğin, çocuğun birdenbire sütten kesilmesi yaşama küsmesine yol açar. Bunu yapan anneye karşıda çocuk düşmanlık duyguları geliştirir. Sevme ve düşmanlık duyguları gibi iki zıt durumda kalan çocuk bilinçsiz olarak ruhsal bir çatışmanın içine girer. Böyle bir kimse anne aracılığıyla diğer insanlara karşı olan sevgi ve bağlılığını da yitirir. Bu da onun toplumsal gelişimini olumsuz yönde etkiler. Doğumdan sonraki bir yıl oral dönem olarak anılmaktadır. Bu evrede haz kaynağı, pasif ve bağımlı bir davranış olan emmedir. Freud' a göre bebeğin bu evrede anne tarafından aşırı şekilde emzirilmesi veya memeden kesilmesi oral evreye takılmakla sonuçlanır. Dolayısıyla ağız yoluyla haz alma davranışı ilerde başka yaşantılara genellenmekte ve kişilik oral karakter kazanmaktadır. Oral karakterdeki kişiler gergin, bağımlı ve karmaşık bir duygusal yapıya sahiptirler. (Cevap E)

Horowitz’in Dörtlü Bağlanma Modelinde, bağlanma şekillerine göre bireylerin özelliklerine yer verilmiştir: Saplantılı (Kaygılı – Kararsız) Bağlanma: Kendini olumsuz ve değersiz hisseder; buna karşın çevresindeki kişileri olumlu ve değerli görür. Korkulu Bağlanma: Hem kendisini hem de çevresini olumsuz ve değersiz kabul eder. (Cevap E)

Bir kişinin turşu yerken ağzının sulanması doğal bir tepkidir. Çünkü turşu (ekşi) koşulsuz uyarıcı, bu durumda ağzımızın sulanması da koşulsuz tepki durumundadır. Ancak, turşu suyu satan dükkânın önünden geçen bir kişinin burnuna gelen kokuyla ağzının sulanması örneğinde süreç farklıdır. Çünkü kokuya verilen tepki doğuştan değil öğrenilmiştir. Bu durumda, örnekteki kişinin burnuna gelen koku “koşullu uyarıcı”, ağzının sulanması ise “koşullu tepki” durumundadır. Açıklaması yapılan bu durum, tepkisel koşullanma yoluyla öğrenmeye uygundur. (Cevap A)

Davranışçı kuramcılar, tüm davranışlarımızın basit bir U – T ilişkisi içerisinde açıklanabileceğini savunur. “Eğer bir tepkiyi oluşturan tek etken uyarıcı olsaydı” şeklinde eleştiri yapan kişi, tepkinin tek kaynağının uyarıcı olduğunu savunan davranışçı görüşü eleştirmektedir. (Cevap B)

Tepki üretme gücü doğuştan var olan uyarıcılara “koşulsuz uyarıcı”, bu uyarıcılara verilen tepkilere ise “koşulsuz tepki” denir. Yani koşulsuz uyarıcı ile koşulsuz tepki arasında doğal (öğrenilmemiş) bir ilişki bulunmaktadır. Organizma üzerinde başlangıçta olumlu ya da olumsuz bir tepkiye yol açmayan uyarıcının (nötr uyarıcı), koşulsuz uyarıcı ile eşleştirilmesi sonucunda tepki üretme gücü kazanması halinde yeni ismi “koşullu uyarıcı” olur. Bu uyarıcıya verilen tepkiye ise “koşullu tepki” denir. Yani koşullu uyarıcı ile koşullu tepki arasında yapay (öğrenilmiş) bir ilişki bulunmaktadır. Deneyde, annelerin kavanozda gördüğü şeyden ürktüğü, birçok çocuğun ise tepkide bulunmadığı görülmektedir. Eğer, kavanozdaki şey koşulsuz uyarıcı olsaydı, aynı türdeki bütün bireyler üzerinde aynı tepkiyi oluştururdu. Örneğin elektrik akımının oluşturduğu acı hissi (koşulsuz uyarıcı), vücudun kasılması (koşulsuz tepki) gibi. Bu durumda, kavanozdaki uyarıcı anneler için “koşullu uyarıcı”; çocuklar için ise “nötr uyarıcı” durumundadır. Yani anneler için bu, öğrenilmiş bir uyarıcıdır. (Cevap C)

Organizmanın istemediği bir durum ile karşılaşmamak için gerçekleştirdiği eyleme “kaçınma” denir. Organizmanın istediği bir uyarıcının elinden alınması (mahrum bırakılması) ise “II. tip ceza” olarak adlandırılır. Örnek olayda, Ahmet Bey’in balkona demir parmaklıklar yaptırması, benzer bir durumla (hırsızlık – istenmeyen durum) tekrar karşılaşmamak için gerçekleştirdiği davranıştır. Yani “kaçınma” söz konusudur. Aradan bir süre geçtikten sonra, aynı evi soymak için gelen hırsızın, parmaklıkları görünce bu evi soyamaması, hırsız için “II. tip ceza” durumundadır. Çünkü hırsız, istediği bir şeyden (evi soymak) mahrum edilmiştir. (Cevap D)

Farmakolojik açıdan herhangi bir etkisi olmayan ve çoğunlukla “ilaç” diye tanıtılan bir maddenin, bireyde oluşturduğu iyileşmeye plasebo etkisi denir. Plasebo etkisi “sahte iyileşme” olarak da bilinmektedir. Yapılan deneyde, ikinci gruptaki hastalara ilaç şeklinde şeker verildiği halde, hastaların bazılarında gözlenen iyileşme, plasebo etkisidir. (Cevap C)

Bir organizmanın gerçekleştirdiği eylemin ardından, istemediği uyarıcıdan kurtulmasına “olumsuz pekiştirme” denir. Babanın bağırdıktan sonra çocukların yaramazlık yapmayı bırakması örneğinde, babanın bağırması olumsuz pekişmiştir. Çünkü baba bağırarak istemediği bir durumdan (yaramazlıktan) kurtulmuştur. Ceza, sadece cezaya yol açan uyarıcı ortamdayken istenmeyen davranışı bastırmaktadır. Yani istenmeyen davranışı yok etmemektedir. Nitekim çocukların sadece babaları evdeyken yaramazlık yapmadığı görülmektedir. Bir organizmanın gerçekleştirdiği eylemin ardından istemediği uyarıcının ortama eklenmesine I. tip ceza denir. Çocukların yaramazlık yapınca, babalarından azar işitmesi bu durumda I. tip cezadır. Bir organizmanın istemediği durumla karşılaşmamak için yaptığı eyleme “kaçınma” denir. Çocukların, babalarının geldiğini gördükleri an yaramazlık yapmayı bırakmaları, istemedikleri bir durumla (babalarından azar işitmek) karşılaşmamak içindir. Yani çocuklarda kaçınma davranışı oluşmuştur. Ceza, bir davranışta sönmeye yol açmaz, sadece davranışı bastırır. Bu nedenle, uygulanan ceza nedeniyle davranışın sönmesi ve bir süre sonra kendiliğinden geri gelmesi söz konusu olamaz. (Cevap E)

Davranışçılık, pekiştirmeyi öğrenmenin kaynağı olarak görür. Davranışçı kurama göre bir davranışın öncesindeki, sonrasındaki ve davranış anındaki çevresel olaylar, davranışın oluşumunda belirleyicidir. Davranışçılık, dışsal süreçlere vurgu yapan bir kuramdır ve “pekiştirmenin kaynağı benim” düşüncesine sahip değildir. Bu düşünce, bilişsel kuramlarda ağırlık kazanmaktadır. (Cevap D)

Bir uyarıcı koşullu hale geldikten sonra, nötr uyarıcı ile koşullu uyarıcının eşleştirilmesi sonucunda, nötr uyarıcı koşullu hale gelir ve ikinci dereceden koşullanma sağlanır. Nasrettin Hoca, kendisine gösterilen ilginin kıyafetinden kaynaklandığını fark edince “Ye kürküm ye” demiştir. Bu durumda, alakayı sağlayan uyarıcı kürktür. Yani kürk koşullu uyarıcı, Nasrettin Hoca nötr uyarıcıdır. Nasrettin Hoca kürkü giyince nötr uyarıcı ile koşullu uyarıcı eşleşmiş ve Nasrettin Hoca koşullu uyarıcı haline gelmiştir. (Cevap A)

Kendini gerçekleştiren kehanet yani pygmalion etkisi “Aklıma gelen başıma geldi.” durumudur. Pygmalion etkisi, “Bir kişi neyin olmasını bekliyorsa, onun olma ihtimali daha fazladır. Çünkü düşünce davranışa yön verir.” şeklinde açıklanabilir. Afrika kabilelerinde kadınların bebekte gözlediği özelliklerle ilgili şarkı yapması ve bebeğin büyüyüp bir yetişkin oluncaya kadar bu şarkıları duyması, kendisini böyle olduğuna inandırmakta, düşünce davranışa yön vermekte ve bireyin kişiliği bu yönde gelişmektedir. Bu durumda, büyüyüp bir yetişkin haline gelen kişide, bebeklik yıllarından beri kendisine söylenen şarkılardaki özelliklerin gözlenmesi pygmalion etkisidir. (Cevap B)

Organizma üzerinde tepki üretme gücü doğuştan var olan uyarıcılara “koşulsuz uyarıcı”, bu uyarıcılara verilen tepkilere “koşulsuz tepki” denir. Nötr uyarıcının, koşulsuz uyarıcı ile eşleşip tepki üretme gücü kazanınca aldığı yeni isim “koşullu uyarıcı”, bu uyarıcıya verilen tepkiye “koşullu tepki” denir. Örnekte, Murat’ın arkadaşının attığı taştan yaralanması “koşulsuz uyarıcı” durumundadır. Murat, korku tepkisi için nötr uyarıcı olan piknik ile, yaralanma durumunu ilişkilendirmiş ve piknik “koşullu uyarıcı” haline gelerek korku tepkisi oluşturmaya başlamıştır. Bu durumda Murat’ın pikniğe çağrıldığında içini korku kaplaması “koşullu tepki” durumundadır. Tepkisel koşullanmada koşulsuz uyarıcı “pekiştirme” görevi üstlenir. Kural olarak, pekiştirilmeyen davranışlar söner. Yani organizma bir süre koşullu uyarıcı ile karşılaşır, ancak ardından koşulsuz uyarıcı gelmezse tepkinin sönmesi beklenir. Örnek olayda, Murat geçirdiği yaşantının ardından ne zaman pikniğe çağrılsa içini koku kaplamış ancak benzer bir durum yaşamadığı için korku tepkisi giderek azalmış ve sonunda ortadan kalkmış yani sönmüştür. (Cevap E)

Pavlov’a göre koşullanmanın gerçekleşmesi için, koşulsuz uyarıcı daima koşullu uyarıcıdan sonra gelmelidir. Aksi halde koşullanma meydana gelmez. Rescorla ise, habercilik ilkesi üzerinde yaptığı çalışmalarda, koşulsuz uyarıcının, koşullu uyarıcıdan önce geldiği durumlarda da koşullanmanın oluşabileceğini ortaya koymuştur. Bu ilişkiye olumsuz habercilik (geriye koşullama) adını vermiştir. Yani Rescorla’nın olumsuz habercilik (geriye koşullama) çalışması, Pavlov’un koşullanmaya dair temel düşüncesine itiraz niteliği taşımaktadır. Editörün Notu: Olumsuz habercilik (geriye koşullama) yoluyla koşullanma meydana gelmektedir. Ancak etkisi en düşük koşullanma şeklidir. (Cevap E)

Organizmanın, istemediği uyarıcıyla karşılaşmamak için yaptığı eyleme “kaçınma” denir. Örnekte, çocuğun midesi bulanmış numarası yapması sayesinde, annesinin ıspanak yapmaktan vazgeçtiği görülmektedir. Yani çocuk, bu eylemi sayesinde istemediği şeyle (ıspanak) karşılaşmamaktadır. Bu durumda çocuğun midesi bulanmış numarası yapması, ıspanak yemekten kurtulmasını sağladığı için kaçınmadır. (Cevap D)

Rutin hale gelmiş, düşünmeden yapılan, otomatikleşmiş davranışlara “alışkanlık” denir. Ancak bazı durumlarda aynı uyarıcı için iki farklı alışkanlık durumu oluşabilir. Bu durumda “alışkanlık çatışması” meydana gelmektedir. Bir kişinin kapı ziline, asansör düğmesine basarken, musluğu çevirirken, elektrik butonuna basarken gerçekleştirdiği davranışların tamamı alışkanlık içermektedir. Ancak bir kişinin kapı zili, hemen her gün karşılaştığı bu uyarıcı, evde farklı işte farklı bir yerde olabilir. Ya da asansör düğmesi örneğinde olduğu gibi, bir kişi her gün evine gelirken 5. kata, iş yerinde 6. kata basabilir. Bu durum, aynı uyarıcı durum için iki farklı alışkanlığın kazanılmış olmasından yani alışkanlık çatışmasından kaynaklanmaktadır. (Cevap B)

Pekiştirilen bir davranışa tanık olan bireyde de pekiştirme etkisi oluşmaktadır. Bu olaya “dolaylı pekiştirme” denir. Sıra arkadaşının ödev yaptığı bir gün pekiştirildiğine tanık olan öğrencinin tekrar ödev yapmaya başlaması, dolaylı pekiştirmedir. Bu durum, “kendiliğinden geri gelme” olarak adlandırılamaz. Çünkü, - Kendiliğinden geri gelme olabilmesi için davranışın pekiştirilmediği halde ortaya çıkması gerekir. - Kendiliğinden geri gelme, tepkisel ve edimsel koşullanma kuramlarına ait bir kavramdır. Oysa örnekte sosyal öğrenme söz konusudur. Sosyal öğrenme ile ilişkili bir durum, davranışçı öğrenme kuramları kavramları ile açıklanamaz. (Cevap C)

II. tip ceza, organizmanın istediği uyarıcının (olumlu pekiştirecin) ortamdan çıkartılmasıdır. Birey bu durumda istediği bir şeyden yani olumlu pekiştireçten mahrum bırakılmaktadır. “Sınav sonunda soru kitapçıkları toplanacak ve ÖSYM’de tek tek incelenecektir. Soru kitapçığının bir sayfası bile eksik çıkarsa sınavınız geçersiz sayılacaktır.” açıklamasında, bir mahrumiyet – mahrum bırakma söz konusudur. Bu durumda, sınavın iptal edilmesi II. tip ceza, sınav ise olumlu pekiştireç durumundadır. (Cevap A)

Cezanın birçok olumsuz etkisi bulunmaktadır. Bunların başında, cezanın istenen davranışı öğretememesi gelir. Yani ceza, istenmeyen davranışın ne olduğunu gösterir ancak istenen davranışın ne olduğu hakkında bilgi vermez. Bunun dışında, ceza bazen istenmeyen bir davranışı pekiştirebilir. Bireye davranışı yapmamayı değil, yapsa bile yakalanmamayı da öğretebilir. Ceza, istenmeyen davranışı yok etmez, sadece bastırır. Parçada, öğretmeninden tokat yiyince yaramazlığı bırakan öğrencinin (Uygulanan ceza istenmeyen davranışı bastırıyor.), teneffüste alt sınıftaki öğrencileri dövdüğü (Öfke yön değiştiriyor ve istenmeyen yeni bir davranışa yol açıyor.) görülmektedir. Yani, ceza istenmeyen bir davranışı bastırırken, istenmeyen yeni bir davranış doğurmuştur. (Cevap D)

Edimsel koşullanmada bir davranışın devamlılığı, sonucuna bağlıdır. Yani organizma önce bir davranışta bulunur, davranışının ardından pekiştirilirse davranış güçlenir ve tekrar edilir. Cezalandırılan davranışlar bastırılır. Görmezden gelinen davranışlar ise söner. Arkadaşına piyangodan ikramiye çıktığına tanık olan bir kişinin, piyango bileti almaya başlaması, edimsel koşullanmaya örnek verilemez. Çünkü burada dolaylı pekiştirme söz konusu olup süreç sosyal öğrenme içerisinde açıklanmalıdır. (Cevap D)

Edimsel koşullanmada, davranışın devamlılığı sonucuna bağlı olsa da, bazen yapılan davranış ile ulaşılan sonuç arasındaki ilişki tamamen tesadüfi olabilmektedir. Şayet organizma bu ilişkinin tesadüf olduğunu anlayamaz, anlamlı sanırsa, batıl davranış ortaya çıkmaktadır. Mehmet’in içerisinde çiçek geçen her yaşantısının ardından istenmeyen bir durumla karşılaşmasının ardından, çok önemli konularda çiçek almaktan kaçınması batıl davranıştır. Çünkü gerçekleşen olumsuz durumların hiçbiri, çiçek ile doğrudan ilişkili değildir. Aralarındaki ilişki tesadüfidir. (Cevap E)

Neyin olmasını ya da gerçekleşmesini bekliyorsak, bu durum algımızı da etkilemektedir. Bir kişi neye hazırlanıyorsa, neyi bekliyorsa, onu algılama eğilimindedir. Bu olaya “hazırlayıcı kurulum” denir. Bir jeolog ve kuş meraklısının alan gezisine çıktıklarında, farklı nesneleri aramaya hazırlanmaları, aynı çevrede dolaştıkları halde farklı nesnelerin dikkatlerini çekmesi, bu durumla ilgilidir. (Cevap B)

Organizma gerçekleştirdiği eylemin ardından, istemediği durumdan kurtuluyorsa “olumsuz pekiştirme”, istediği uyarıcıyı elde ediyorsa “olumlu pekiştirme” söz konusudur. Burada unutulmaması gereken temel şey, pekiştirilen ya da cezalandırılan birey değil, gerçekleştirdiği davranıştır. Annenin, çocuğunu parka götürerek, istemediği bir durumdan kurtulduğu görülmektedir. Bu durumda annenin çocuğunu parka götürmesi olumsuz pekişir. Çocuk ise, annesini rahatsız ederek istediği bir şeye (parka) kavuşmuştur. Bu durumda, çocuğun annesini rahatsız etmesi olumlu pekişir. (Cevap B)

Model alma yoluyla öğrenmenin sırasıyla “dikkat, hatırda tutma (akılda tutma – hatırlama – bilişsel şema – sembolleştirme), uygulama (davranışa dönüştürme) ve güdülenme olmak üzere 4 basamağı bulunmaktadır. Murat, ustaların küreği nasıl tuttuğunu izlerken ve bahçeye çıktığında ustalara bakmaya devam ederken “dikkat” etmektedir. Ustaların küreği nasıl tuttuğunu gören Murat’ın aklına bahçeye döktüğü inşaattan kalan harçların gelmesi çağrışımla ilgilidir ve bu durum model alma yoluyla öğrenmenin herhangi bir basamağı içerisinde değerlendirilmez. Gözlemlenen bir işlemin, zihinde sıraya sokulması, canlandırılması sembolleştirmenin gerçekleştiğini yani bilginin hatırda tutulduğunu gösterir. Bireyin içsel ya da dışsal nedenlerle davranışı gerçekleştirdiğinde duyacağı haz ise güdülenme süreciyle ilgilidir. Bu durumda Murat’ın bahçeyi temizlediği zaman babasının kendisiyle gurur duyacağını düşünmesi güdülenme basamağı için bir örnek oluşturabilir. (Cevap E)

Gestalt kuramda, algı ilkelerinden biri de yakınlıktır. Bu ilkeye göre birbirine yakın duran uyarıcılar tek bir uyarıcı gibi algılanır ve buna uygun tepkide bulunulur. Bir kişinin, pazardaki tezgahlar arasında dolaşırken yan yana gördüğü iki tezgahtan birindeki ürünler kötü, diğerindekiler iyi olursa, bunlar yan yana olduğu için (yakınlık) ikisi de aynı gibi algılanabilir. Bu durumda kişi, iyi ürünler satan tezgahtan da uzak duracaktır. (Cevap C)

Bilgi işleme kuramına göre, bilginin kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe etkili şekilde gönderilebilmesi için kullanılacak süreç “kodlamadır. Kodlamaya yardımcı olacak en etkili süreç “eklemleme” yani bilginin genişletilmesidir. Bunun yanında etkinlik, örgütleme ve bellek destekleyici ipuçlarından faydalanılabilir. Bilginin sadece tekrar edilmesi ise kodlama süreci içerisinde ele alınabilecek bir yöntem değildir. Sadece tekrar edilen bilgiler, kodlanmadığı için çok çabuk unutulur. Bu durumda, Türkiye’deki tüm illerin plaka kodlarını öğrenmeye çalışan öğrencinin boş bir kağıdın üzerine önce illeri, ardından plakaları yazıp listeyi tekrar etmesi halinde, kısa bir süre sonra unutma meydana gelecektir. (Cevap A)

Kodlama sürecinde, bilgi ile doğal olmayan çağrışımsal ilişkiler kurulması “bellek destekleyici ipuçları” içerisinde yer alır. Önceden öğrenilen bilgi ile yeni bilginin ilişkilendirilmesi ise, kodlama sürecinde en etkili yöntem olan eklemleme yani genişletme sürecini açıklar. Söylenişi benzer bir sözcük ile arasında etkileşimli bir köprü oluşturulması ise yine bellek destekleyici ipuçlarından biri olan “anahtar sözcük” yöntemidir ve kodlamaya yardımcı olur. (Cevap E)

Duyu organlarının uzun süre aynı uyarıcıya maruz kalması sonucunda gerçekleşen duruma “duyusal uyum” denir. Örneğin, kaplıca suyuna ilk girdiğimizde suyun çok sıcak gelmesi ancak bir süre sonra ilk anki sıcaklığı hissedemememiz, kötü kokan bir ortama ilk girişte bu kokunun bizi rahatsız etmesi ancak aynı koku devam ettiği halde bir süre sonra kokuyu hissedemememiz gibi durumların tamamı duyusal uyum ile ilgilidir. Bu durumda, balık halinde çalışan bir işçinin, haldeki yoğun balık kokusunu hissedememesi, öğrenme psikolojisine özgü “duyusal uyum” kavramı için uygun bir örnektir. (Cevap C)

Organizma üzerinde, tepki üretme gücü doğuştan var olan uyarıcılara “koşulsuz uyarıcı” denir. Bir kişi için oksijen, yaşamsal öneme sahip, doğal (öğrenilmemiş – tepki üretme gücü doğuştan gelen) koşulsuz uyarıcı durumundadır. (Cevap A)

Bir kişinin gerçekleştirdiği eylemin ardından istemediği bir uyarıcıyla karşılaşmasına I. tip ceza denir. Murat’ın sigara içince sevgilisinden azar işitmesi, I. tip cezaya uygundur. Bir kişinin gerçekleştirdiği eylemin ardından istediği uyarıcıdan mahrum bırakılmasına ise II. tip ceza denir. Ayşe’nin Murat’a sigara içmeyi yasaklaması II. tip cezaya uygundur. Murat’ın bu yasağın ardından sigara ile Ayşe arasında kalıp bazen sigarayı bazen de Ayşe’yi seçmesi, gölgeleme etkisi için uygun bir örnektir. Çünkü gölgeleme, gündelik yaşamda karşımıza yaklaşma – yaklaşma ve kaçınma – kaçınma çatışmasının çözümü halinde çıkmaktadır. Ayşe’nin, Murat’ın kendisinden uzaklaştığını fark edince yasağı kaldırması ise Murat için “olumsuz pekiştirme” durumunu meydana getirmiştir. Çünkü, organizma davranışının ardından istemediği şeyden kurtulursa, bu davranışı olumsuz pekişir. Örnekte, Murat sesini yükselterek ve Ayşe ile birliktelik süresini azaltarak yasağın kaldırılmasını sağlamış, haliyle bu davranışları olumsuz pekişmiştir. Soru parçasında olumlu pekiştirmeye ilişkin bir vurgu bulunmamaktadır. (Cevap B)

Bir alandaki öğrenmenin, benzer bir alandaki öğrenmeyi kolaylaştırması ya da zorlaştırmasına “öğrenmenin aktarılması” denir. Eğer bu durum kolaylaştırma yönünde olursa “olumlu aktarma”, zorlaştırma yönünde olursa “olumsuz aktarma” söz konusudur. Uzun süre oto tamircide otomobilleri tamir eden kişinin, bisiklet parçalarını birleştiren bir iş yerinde çalışmaya başlayınca bu işi kısa sürede öğrenmesi, önceki öğrenmelerinin bu öğrenmeyi kolaylaştırması (olumlu aktarma) yani öğrenmenin aktarılması ile ilgilidir. (Cevap C)

Organizmanın biyolojik olarak bir işi yapmaya hazır hale gelmesine olgunlaşma denir. Olgunlaşma, bir davranışı öğrenmenin ön koşuludur. Gülay Hanım’ın dört yaşındaki çocuğundan ayakkabılarını bağlamasını istemesi, çocuğun içinde bulunduğu gelişim döneminde ince motor becerilerin henüz yeterli olgunluk düzeyine erişmediği düşünülürse, zaten uygun bir beklenti değildir. Çocuğunun yaşıtı bazı kişilerin bu davranışı yapabilmesi bireysel farklılıklarla ilgilidir. Bu durum, çocukta bir gelişim bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Annenin defalarca gösterdiği halde, çocuğun istenen davranışı gerçekleştirememesi yeterli olgunluk düzeyine erişmemiş olmasıyla ilgilidir. (Cevap A)

Bir hatırlama listesinde yer alan kelimelerin başlangıç ve bitiş kısmında yer alanlar, orta kısımlarda yer alanlara nazaran daha fazla hatırlanır. Başlangıç kısmında olanların daha iyi hatırlanması “öncelik etkisi”, sonlarda olanların daha iyi hatırlanması “sonralık etkisi” ile ilgilidir. Bu iki durum, bir arada ele alındığında ise, “seri pozisyon etkisi” ortaya çıkar. Seri pozisyon etkisinde, sonralık etkisi, öncelik etkisine göre biraz daha baskındır. Yani sondaki kelimeler, başlardaki kelimelere oranla biraz daha fazla hafızada kalır. Bu durumda, oluşacak seri pozisyon eğrisinin en üst noktasında, listenin sonlarında kalan kelimelerin yer alması beklenir. Bu kelimeler de 17 – 20 aralığında yer alacaktır. (Cevap A)

Rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri okulda tüm öğrencilere yönelik olarak yürütülmelidir. Tüm öğrenciler bu hizmetlerden eşit düzeyde yararlanmalıdır. Rehberliği sadece sorunlu öğrencilere yönelik hizmetler olarak gören anlayış sağlıklı bir anlayış değildir. Örnekte verilen çalışmada sadece sigara ile ilgili sorunu olan öğrencilere çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma rehberliğin koruyucu ve önleyici işlevleri doğrultusunda tüm öğrencilere yönelik gerçekleştirilmeliydi. (Cevap D)

Hakan Bey çalışmasında sadece sigara kullanan öğrencileri hastane ziyaretine götürmüştür. Bu yaklaşım çare bulucu, iyileştirici işlevin ön planda olduğunu gösterir. Çünkü çalışma sadece ilgili alanda sorun yaşayan öğrencilere bu sorunlarından kurtulmaları için gerçekleştirilmiştir. Ancak böyle bir anlayış önleyici işlevin temel özelliklerine aykırıdır. Önleyici işlev sorun ortaya çıkmadan önce gerekli tedbirleri almayı temele alır. Bu çalışma tüm öğrencilere yönelik yapılmış olsaydı ilgili problemi yaşamayan öğrenciler için önleyici işleve hizmet edecekti. (Cevap B)